Albert Einstein "Tanrı Zar Atmaz" Derken Yanılıyor muydu?
Einstein'ın genel kanının aksine din için değil, fizikçi Werner Heisenberg'ün belirsizlik ilkesine cevap olarak verdiği bu yanıt, kendisinin en ünlü sözlerinden biri olarak tarihe geçti ve hala tartışılıyor.
Albert Einstein "Tanrı Zar Atmaz" Derken Yanılıyor muydu?


"Tanrı zar atmaz" şeklinde sadeleştirilen sözün aslı, Einstein'ın 1942'de matematikçi Cornelius Lanczos'a yazdığı özel bir mektupta geçiyor

"Sen benim fiziğe dair tutumumu paylaştığım tek insansın: Gerçekliği basitçe, sade ve birleşik bir şey olarak kavrama inancı... Bu (belirsizlik ilkesi), Tanrı'nın elindeki kartlara çaktırmadan göz atmak gibi gözüküyor. Ama onun zar attığı ve telepatik metotlar kullanması... bir an için bile inanamayacağım bir şey."

kaynak

Cornelius Lanczos.


Peki nedir bu belirsizlik ilkesi?

werner heisenberg'in 1927'de ortaya koyduğu kuantum mekaniği ilkesi.

hiçbir parçacığın hızını ve konumunu aynı anda sonsuz hassaslıkla ölçemeyeceğimizi söyler. birini ne kadar kesin bilirsek diğeri o kadar belirsiz olur.

Einstein yanılıyor muydu?

einstein atom üstü dünya için haklıdır. orada değil tanrı, ben bile zar atamam. atom altı dünyada boyut küçüldükçe bildiklerinizi unutmanız gerekiyor.

heisenberg'ün belirsizlik ilkesi, bir atom altı parçacıkla ilgili şunu söyler:

parçacığın pozisyonunun belirsizliği × parçacığın hızının belirsizliği × parçacığın kütlesi = planck sabiti

burada parçacığın pozisyonundaki belirsizliği iki katına çıkarırsanız (yani parçacığın pozisyonunun bilgisine olan ihtiyacınızdan iki kat feragat ederseniz), denklem gereği, parçacığın hızının belirsizliğini yarıya indirmiş olursunuz (yani parçacığın hızını belirleme olasılığınızı ikiye katlarsınız). denkleme bir anda giriş yapan olasılık, einstein'ın çekincelerinden biriydi. bu da onun sözlerine yansıdı.


şimdi yaşadığımız boyutlarda bir dünyanın konumunu ve hızını hesaplamak kolaydır, buralarda ben zar atamam. çünkü dünya'nın kütlesi belirsizliğin hükmettiği boyutların çok uzağında, çok büyük bir kütle. kütle yukarıdaki denklemde ne kadar büyürse, yanındaki belirsizlikler, çarpım durumundan dolayı o denli küçülmek zorunda. küçük belirsizlikler, büyük boyutlar. atom altı dünyaya gidildikçe, makro dünyanın güvenilir sabit görüntülerinin yerini ürkütücü bir hareket almaya başlar. maddenin bir enerjiden ibaret olduğu (yani einstein'ın yine haklı olduğu) yavaş yavaş ortaya çıkar. (determinist değilim)

post scriptum: bu arada tabii, "einstein atom üstü dünyada haklı." demek, "heisenberg atom üstü dünyada haksız." demek değil. bilakis, heisenberg'ün denklemi makro dünya için de geçerli ve bu boyutlarda, yukarıda da bahsedildiği gibi, sadece düşük belirsizlik değerleri veriyor.

Aşağıdaki içerikler de konuyu pekiştirebilir

DAHA FAZLA İÇERİK