Asabiyet ve Korku Gibi Negatif Duyguları Üreten Beyin Bölgesi Amigdala Nasıl Çalışır?
Yaşadığımız hararetli duyguların altına imzasını atan beyin bölümü amigdala nasıl çalışır? Onsuz yaşayabilir miyiz? gibi soruların cevabı Sözlük yazarı spinapubica'da saklı, dinliyoruz.
Asabiyet ve Korku Gibi Negatif Duyguları Üreten Beyin Bölgesi Amigdala Nasıl Çalışır?
iStock.com

bakın bu konuda sağlam sayılmasa da geçerli bir kaynaktan bilgi aktarayım;

amigdala insanlarda limbik halkanın altında, beyin sapının üzerinde bulunan ve birbirleri ile bağlantılı yapılardan oluşan badem şeklinde bir kütledir. sağ ve sol olmak üzere iki lobtan oluşmuştur. evrimsel yakın akrabamız olan maymunlara oranla daha büyük bir amigdalaya sahibiz.


amigdalanın beynimizdeki ana fonksiyonunu keşfeden ve bu güne kadar üzerinde bir çok deney yapmış nörolog joseph ledoux bize bu konuda ışık tutmaktadır.

yaptığı deneylerden biri amigdalanın beyin üzerindeki etkisini keserek beynin diğer kısımlarından ayırmasıdır


amigdalası alınmak zorunda kalan genç bir insanın yaşamı keskin bir değişime girmiş, olayların duygusal anlamını değerlendirmekte bir yetersizlik, bir anlamda duygusal bir körlük oluşmuştu.
insanlarla iç içe yaşamayı seven, çok iyi konuşabilen bir yapıya sahip iken, yakın arkadaşlarına karşı kayıtsız hatta anne ve babasını tanıyamaz bir halde, herkesten uzak yapayalnız yaşamayı tercih etmişti. bu kayıtsızlığına karşı yakınlarının çektiği acılara bile duyarsız kalmıştır. hissetmeyi hatta hissettiklerini hissetmeyi unutmuş gibiydi. tüm tutkuların, korkuların,üzüntülerin yerini büyük bir sessizlik ve duygusuzluk almıştı. ağlamayı bile unutmuştu.


insanlara özgü bir duygusal işaret olan gözyaşı, amigdala ve yakınındaki cingulate gynus denilen yapı tarafından başlatılır. teselli, kucaklama ve okşama beynin bu merkezini etkileyerek hıçkırıkları durdurur.

amigdala yoksa dindirilecek üzüntü gözyaşları da yoktur.

bizlerdeki fevri davranışların arkasında amigdala olduğunu söylememiz yanlış olmaz. bir tehlikeye maruz kaldığımız zaman amigdalanın duygusal repertuvarı beyin tarafından ilkel sorularla tetiklenir. bu benim nefret ettiğim bir şey mi?. bu bana zarar verir mi? bu benim korktuğum bir şey mi? gibi. eğer bu soruların cevabı bir şekilde ‘’evet’’ ise , amigdala sinirsel bir alarm şeklinde anında tepkiler verir ve beynin geriye kalan kısımlarına, kriz var mesajını iletir. amigdalanın beyinle zengin bir iletişim ağı mevcuttur. acil bir durumda beynin akılcı zihin dahil büyük bir bölümünü kontrol eder ve yönlendirir. limbik sistemdeki yapılar öğrenme ve hatırlama süreçlerinin, amigdala ise duygusal durumların uzmanıdır.



beynin hatırlama ile ilgili ana merkezlerinden hipokampus ile amigdala arasında bir ilişki vardır. hipokampus kuru gerçekleri hatırlarken, amigdala ise bir takım bağlantılar kurarak hatırlama yoluna gider.
mesela bir insan ile karşılaştığınızda, o insanı daha önce tanıyıp tanımadığınızı hipokampus yoluyla hatırlarsınız, o insandan hoşlandığınızı yada hoşlanmadığınızı ekleyen amigdaladır. duygusal repertuvardan bir çeşniyi bilgiye katar. ayrıca korkularınızın kaynağı da amigdaladır. geçmişte yaşadığınız korku dolu bir anı tekrar yaşadığınızda aynı korku ve endişeyi hissetmeniz amigdalanın fonksiyonudur. örneğin uçakta seyahat ederken hava boşluğuna girdiğinizde yaşadığınız sarsıntıda bir korkuya kapılırsanız, daha sonra yaptığınız tüm uçak seyahatlerinde, en ufak sarsıntı, sizin endişeye kapılmanıza sebep olacaktır.


yaşamımızdaki olayların bir kısmı, o anda yaşadığınız heyecan, korku, sevinç gibi duygularla harmanlanarak beynimizde kayıtlanır.
bu olayları unutmamız neredeyse imkansızdır. bir deprem anında ne yaptığımızı hatırlamaya daha yatkınızdır. bunun yanı sıra beynimizde sıradan olayların depolanması da muhtemeldir. beyinde iki tür bellek mekanizması vardır. birincisi duygusal anılarla yüklü olanlar için, diğeri de sıradan olan olaylar için.

amigdalanın devreye girdiği durumlarda çeşitli dezavantajlar yaşamak söz konusu. amigdala; yaşanan anı daha önceden yaşanmış olaylarla karşılaştırma prensibine göre işlevini yürütür. bu olay bunun aynısıdır yada değildir gibi. son derece dikkatsiz bir değerlendirme sistemine sahiptir. önemli detayları gözden kaçırdığı için yersiz fevri tepkilerin çıkmasına imkan verir.

talamustan amigdalaya bilginin nakledilmesinde iki yol vardır. dolaylı ve dolaysız yol. dolaylı yol düşünen beyin yani korteksin tasarrufunda olan yoldur. neticede akılcı çözümler üretilir. dolaysız yol ise direk amigdalaya bilginin nakledildiği (sızdığı) yoldur. bu yol aslında elektriksel bir devrenin kısa devre yapması misali illegal bir durumdur. bu yol saniyenin birkaç binde biri olarak hesaplanan beyin zamanında gerçeklenir. dolaylı yol bunun tam iki katı kadardır. öte yandan evrimsel açıdan değerlendirildiğinde bir kaç milisaniyenin hayatta kalabilmek açısından önemi çok büyüktü. evrimsel süreçte kritik bir kaç milisaniyenin kazanılması hızlı bir cevap alternatifini beraberinde getiriyordu.

dolaylı yoldan amigdalaya geçen sinirsel impalsların doğurduğu ilkel-dürtüsel tepkilerin önüne geçebilmek mümkün mü?

işte bu devrede prefrontal korteks tampon görevi yapmaktadır. beynin neokorteksine ait olan bu bölge amigdala ve limbik bölgedeki ilkel dürtüleri yumuşatarak duyguların daha analitik yada makul tepkilere dönüşmesine imkan verir. bir anlamda hisleri bastırır, endişelerimizi dindirir. amigdalanın yönlendirdiği bilginin tafsiye edilmesi neokorteks ile gerçekleşir. hayatımızdaki önemli kararların verilebilmesi için bu bölüme mutlaka ihtiyacımız var.

prefrontal korteks işleyen bellekten sorumludur. belleğin sağlıklı ve şuurlu bir şekilde işleyişini denetler. prefrontal bellek ile limbik sistem (alt beyin) arasında devreler mevcuttur ve bu devrelerin varlığı ile prefrontal korteks denetimi sağlar. korku, öfke, endişe gibi güçlü duygular denetimi olumsuz yönde etkiler ve sağlıklı düşünmeye engel olur.

SÖZLÜK'TE OKU

DAHA FAZLA İÇERİK