"Battı Balık Yan Gider"in Ekonomideki Karşılığı: Batık Maliyet Yanılgısı
Sırf harcanan para boşa gitmesin diye devam etmenin mantıklı olmadığı durumlarda dahi yapılan işe bir son vermeme durumu olarak adlandırabileceğimiz bu ekonomik terim aslında hepimizin hayatının bir parçası.
"Battı Balık Yan Gider"in Ekonomideki Karşılığı: Batık Maliyet Yanılgısı
iStock


batık maliyet, davranışsal iktisatta insanlarda daha önceden zaman, para veya efor harcanan ve sırf bu yatırımların karşılığını alma isteğinden dolayı beklenen fayda alınmadığı halde daha fazla yatırım yaparak alınan zararı artırma davranışı

battıkça batmaktır kısacası. mesela, ben bir dükkan açıyorum ihraç fazlası kot satmak için. dükkanın bir yıllık kirasını peşin veriyorum. tezgah, sandalye, masa ve yazarkasalı pos cihazı alıyorum. ayrıca toptancıdan yüklü mal alıyorum dolduruyorum şekil markaların ihraç fazlalarını çünkü mağaza açılışı yapacağım. müşterime isteyeceği mal sunayım ki satışlarım patlasın iyice. sonra satışlara başlıyorum bir gün geçiyor, iki gün geçiyor sinek avlıyorum. satışlar kesat. ilk ay geçiyor ama faturalarımı ödeyecek kadar bile kazanamıyorum. yani zararım gittikçe büyüyor. ben diyorum buraya birikmiş paramı gömdüm. zararları kurtarayım bari. ama gittikçe büyüyor ve zarar en sonunda altından kalkamayacağım bir hal alıyor. eğer işin yürümeyeceğini anladığım gün işi bıraksam çok daha az bir zararla kapatabilirdim. sonuç olarak, kayıpları doğru zamanda kabullenip daha da büyümeden kabullenmek çoğu zaman en akıllıca seçenektir.

batık maliyet, bir projenin veya ileriye dönük bir seçimin kararını verirken dikkate alınmaması gereken, geçmişe ait maliyetlerdir. bugün karşılaştırılması gereken fayda ve maliyetler, sadece bugüne ve geleceğe ait olanlardır. ama tabii bu demek değildir ki, gecmiste yaptığınız yatırımlar bugün veya gelecekte yapacağınız yatırımların karlılığını etkilemeyecek.

buna rağmen, çeşitli durumlarda batık maliyetlerin hesaba katılarak yanlış yapıldığı sıklıkla gözlenebilir. "efendim, vaktiyle bu proje icin o kadar para harcadık, yatırımlar yaptık; onun için artık vazgeçmemiz mümkün degildir." örneğinde olduğu gibi.

örneğin; tavsiye üzerine bir sinema bileti aldınız. sonra öğrendiniz ki film sizin zevklerinize hiç uymuyor, o akşam evde oturup dizi izleseniz daha çok eğleneceksiniz. bileti geri veremiyorsunuz. bu noktada bilete verdiğiniz para sunk cost ve alacağınız kararı etkilememeli. ama çoğu insan "verdiğim para boşa gitmesin" diyerek filme gidiyor. buna da sunk cost fallacy deniyor.

diğer bir örnek: borsadan 10 liraya bir hisse aldınız ucuz diye. sonra bir haber geldi hisse 8 liraya düştü. şirket hakkındaki bu yeni bilgiye önceden sahip olsaydınız 8 liraya bile almazdınız. ama şimdi zarardayım diye satmıyorsunuz. bunda biraz endowment effect de var tabi.

bence bunun tersi de var: "sunk gain fallacy"

yani, realize edilmiş kazançların karar almayı etkilemesi. borsa özelinde house money effect de denir.

Bu içerik de ilginizi çekebilir

DAHA FAZLA İÇERİK