Dolar 5.6 Seviyelerine İndi Diye Zamların Geri Alınmasını Beklemek Neden Zor?
Dolar uzun bir süre sonra Türk lirası karşısında değer kaybedince haliyle piyasadaki zamların geri alınması gerektiği beklentisi oluştu. Peki böyle bir şey mümkün olabilir mi?
Dolar 5.6 Seviyelerine İndi Diye Zamların Geri Alınmasını Beklemek Neden Zor?
iStock

türk lirasının son günlerde yaşadığı değerlenmeden sonra ısrarla dile getirilen bir talep var; türk lirası ciddi şekilde değer kaybettiği için zamlara maruz kaldık, türk lirası değerlendiği için zamlar geri çekilsin; yani zamlar dolar/tl 6.5-7 seviyesine göre yapıldı dolar/tl 5.5-5.7 seviyesine geri geldiğine göre zamlar da geri çekilmeli. merkez bankası ve tüik verilerine göre bunun doğruluğunu kontrol edelim.

eylül ayı reel sektör eğilim anketine göre;

ocak ayında ankete katılanlar arasında maliyetim arttı diyenlerin, artmadı diyenlerden farkı %50, ocak ayında zam yapanların yapmayanlardan yüzdelik farkı ise %35. kabaca piyasanın %15'i maliyetlerini fiyatlara yansıtmamıştı.

eylül ayında ise maliyetim arttı (gelecek üç ay) diyenlerin, artmadı diyenlerden farkı %65 olmuş ama zam yapmayı planlayanların yapmamayı planlayanların oransal farkı %40 civarında yani piyasanın neredeyse %25'i maliyetlerini fiyatlarına yansıtmamayı planlıyor.

(bütün rakamları yuvarladım.)

türkiye'de şirketlerin bu kadar büyük çoğunluğu nasıl zam yapmıyor diye sorarsanız onun da cevabı stoklar; yine aynı reel sektör eğilim anketine baktığımızda çok uzun yıllardan beri şirketlerin siparişleri düşmüş stok artmış, stok düşmüş sipariş artmış bu yolla da üfe aylar sonra tüfe'yi etkilemiş.

son iki ayda siparişlerde dramatik düşüşler var ama stoklarda büyük artışlar olması gerekirken aksine stoklar da düşmüş bunun anlamı üretimin yüksek maliyet sebebiyle azaltılmasıdır. bu durumdan şu tespite ulaşabiliriz;

piyasaya sürülen ürünlerin nispeten daha azı daha önceki aylarda üretilmiş (nispeten ucuz) ürünler o yüzden %3-4 enflasyon bekler iken %6 enflasyon gördük (bütün tahminler hatalı sonuç verdi.) fakat piyasada halen 3-6 ay öncenin üfe'sinin etkisi hakim. yani bizim bu ay gördüğümüz %46 üfe henüz tüketici fiyatlarına yansımadı. basitçe ifade edersek; firmalar zam yaptılar ama bu zamlardaki maliyet halen dolar/tl 5 liranın maliyetidir. (genelleme yaparsak)

dolar/tl 5.5-5.6 seviyelerine düştü diye zamların geri çekilmesini beklemek zor.

ekleme: piyasadaki bütün ürünleri genellersek bahsettiğim durum geçerli yoksa tabii belli ürünlere odaklanınca durum farklıdır.

peki dolar/tl'nin 7 lira olduğu maliyeti görür müyüz?

enflasyonda kötüleşme devam ederse tabii ki görürüz, enflasyonda ciddi bir iyileşmeden de söz etmek için erken.

enflasyonda biz düzelme olursa ise 7 lira maliyetinin önemli bir kısmını tabii ki şirketler rekabet edebilmek için karşılayacaklar; bu güne kadar şirketler neden zam yapmaktan kaçındılar ise yine aynı sebepler ile zam yapmamaya çalışacaklar(rekabet) ama işlerin yavaşlamasının da maliyetler üzerinde olumsuz etkisi vardır, üretim azaldıkça sabit masrafların maliyetinin birim ürün üzerindeki etkisi artar o etkiyi de gidermek için reel sektörün ne yapacağını tahmin etmek ne yazık ki zor değil.