Subliminal Şeyler, Nasıl Oluyor da Siz Farkında Olmadan Beyninizde Yer Edebiliyor?

İlginç bir konu: Hangi beyin faaliyetleri sonucu, subliminal (bilinçdışı) durumları algılayabiliyor bünyemiz? İşte nörolojik açıklaması.
Subliminal Şeyler, Nasıl Oluyor da Siz Farkında Olmadan Beyninizde Yer Edebiliyor?
iStock

bilinçdışı: bilinçli deneyimi etkileyebilen ve ondan etkilenebilen süreçler.

ekşi sözlük'te gerald edelman’nın neural complexity açıklaması ve neural darwinism teorisi ile bilincin nasıl oluştuğundan bahsetmiştim. buna göre bilinci açıklamak için şunlara ihtiyaç vardır:

1. bir nöron grubunun bilinçli deneyime doğrudan katkıda bulunmasının yegane yolu, talamokortikal sistemdeki yeniden-girişli ve çift yönlü etkileşimler yoluyla yüzlerce milisaniye (yarım saniye kuralı) “yüksek bütünleşmeye” ulaşabilen, eşzamanlı ve dağıtık bir işlevsel kümenin parçası olan örüntüler/haritalar.

2. bilinçli deneyimi sürdürmek için bu işlevsel kümenin yüksek düzeyde farklılaşmış olması ve yüksek karmaşıklık değerlerine sahip olması (nöral karmaşıklık).

edelman, bu iki açıklama ile “dinamik çekirdek” varsayımını ortaya atmıştır. 

dinamik çekirdek beyinde bir yere ait olmayan, sürekli değişen (dışsal ve içsel uyaranlara göre), bütünleşik, eşzamanlı, farklılaşmış, karmaşıklık değeri yüksek bir altkümedir.
burada özellikle altküme ifadesini kullandım.

beynin tamamına ait nöronların hepsi (bilince eşlik edenler ve etmeyenler) içerisinde bulunan ve sürekli değişen (ancak uyanıklık bilinci dediğimiz haller için talamusun aktif olmasına mutlaka ihtiyaç duyan) bir altkümedir bu çekirdek. 

yani kısaca, bilinçli durumların oluşması için yukarıda nitelikleri sayılan çift yönlü ve sürekli değişen karmaşık ve eşzamanlı bir nöron grubuna ihtiyaç vardır. bu çekirdek grup uyanıklık durumu için özellikle talamokortikal bölgelerde aktif olan nöronları barındırmalıdır.

talamokortikal ilişki, talamus ile korteks (prefrontal, temporal, serebral kortekslerin hepsi) arasındaki karşılıklı ilişkidir.


talamokortikal bölgenin aktif olması bir önkoşul olarak düşünülebilir (uyanıklık hali). sonrasında dinamik çekirdek sürekli bir ateşlenme ve eşzamanlılık ile bir bilinçli halden diğerine geçiş yapar. (burada küçük bir not: aslında ayrık bilinçli deneyimler vardır ve aralarında da bilinçdışı deneyimler bulunur. bize kesintisiz olarak iletilir çünkü bilinçdışı durumların farkında değilizdir.)

nöral gruplar arası ufak farklılıklar, bilinçli deneyimler arası farklılıklardır.

son olarak yukarıda belirttiğim gibi zaman içinde bileşimi değişir. yeri kesin olarak değişmez olmadığı gibi prefrontal kortekse de özgü değildir. bilinçli farkındalık, tamamıyla prefrontal kortekse ait değildir. farkındalığın olmadığı düşünsel ve bilişsel süreçler (prefrontal korteksin aktif olduğu) bilinçdışı şekilde gerçekleşebilir. bu durumlar, deneyler ile kanıtlanmıştır.

gelelim bilinçdışı durumların açıklamasına

kan basıncının düzenlenmesiyle ilgili nöronlar, bilinci oluşturan dinamik çekirdeğe ait büyük alt kümenin dışında ancak beynin toplam nöronal kümesinin içindedirler. bu kümeye hiçbir zaman girmedikleri için ve kendi bulundukları görece yalıtılmış bölgede karmaşık ve eşzamanlı başka büyük bir çekirdek oluşturamadıklarından dolayı bilinçli deneyime katkıları yoktur. bunun elbetteki evrimsel sebepleri olmakla birlikte özbilincin direkt işine yarayacak bilgi taşımamaları, bilince eşlik edecek diğer nöronlara yalnızca ek bilgi verebilecek olmaları nedeniyle bilinçdışıdırlar.

bazen de bilinçdışı duyusal ve motor uyaranlar ve bu dinamik çekirdek bölgenin giriş (genelllikle duyu nöronları) ve çıkış (genellikle motor nöronları) bölgelerinde bulunurlar. bu şekilde zaman zaman dinamik çekirdeğe giriş ve çıkış yolları ile bilinçli durumları etkilerler veya bilinçli durumdan etkilenirler.


bilinçdışı bazı motor ve bilişsel rutinler bu şekilde ara ara bilinçli deneyime katkı sağlarlar veya önceden bilinçli deneyimin parçası iken dinamik çekirdek tarafından bilinçdışı rutinlere itilirler. örneğin; araba sürmek. ilk öğrenildiğinde farkındalıklı öğrenme gerektiğinden; dinamik çekirdekteki araba “sürme öğrenmesi” için gerekli tüm nöron grupları talamokortikal sistemden geçer ve bilince dahil olur. yeterince öğrenildikten sonra bilinçdışı motor rutinlere aktarılır. 

aynı şekilde frontal korteksin dahil olduğu bilinçli bir bilişsel öğrenme, sonrasında bilinçdışı bilişsel rutine geçer. benlik, zaman zaman o konuyla ilgili ihtiyaç duyduğunda dinamik çekirdek üzerindeki giriş çıkış yolları vasıtasıyla bu bilinçdışı rutinlerle etkileşime geçer ve karşılıklı olarak birbirlerini dönüştürürler.

bilinçdışı bilişsel rutin için bir örnek daha vermek istiyorum:

konuştuğumuz zaman genelde kullanacağımız kelimeleri bilmesek de kabaca ne söylemek istediğimizi biliriz. kelimeler ihtiyaç duyduğumuz her an, doğru yer ve zamanda doğru ses ve anlam ile “aniden” beliriyormuş gibi görünür (bkz: discrete consciousness). beyin her bir kelimenin seçimi için bilinçli aramaya başvurmaz, gramer ve sentaksı her adımda kontrol etmez (tıpkı kan basıncı gibi). böyle yapsaydı eğer konuşma bilinçli hayatlarımızın üzerinde çok büyük bir yük oluştururdu. bu yüzden tüm bu süreç bilinçdışı yürütülür ve bize konuşma bir bütün halinde ve farkında bir şekilde verilir ancak bize aradaki geçen süreç hissettirilmez. işte bu bilinçdışı süreç, dinamik çekirdeğin giriş-çıkış yollarında bulundukları için bilinçdışı bilişsel rutin olarak bilinçli deneyime “etki eder”.


peki bu bilinçdışı durumlarda hangi bölgeler devreye girer?

bilinçli deneyimde dinamik çekirdek, talamokortikal (korteks-talamus-korteks veya talamus-korteks-talamusun karşılıklı etkileşimleri) sistemlerin bulunduğu bölgelerdeki “ilgili ve o bilinçli deneyim için gerekli olan özelleşmiş” nöron gruplarının yüksek karmaşıklık seviyesi ve eşzamanlı ateşlenmesinden oluşur diye belirtmiştik.
burada ise bazal gangliyonlar ve beyincik talamokortikal sistemler ile tek yönlü ancak karmaşıklık değeri düşük ve eşzamanlı olmayan bir iletişim oluşur. bu yüzden bilinç oluşmaz. bu iletişim yukarıda belirttiğim gibi çekirdek üzerindeki giriş ve çıkış yollarında bulunan nöronlar ve sinapslar ile olur.

burada şöyle bir yol izlenir:

korteks- talamus- bazal gangliyonlar veya beyincik- talamus-korteks.
dinamik çekirdeğin, bazal gangliyonlar veya beyincik ile tek yönlü teması sonucu bilinçdışı deneyimlerin bilinci etkilediği (aynı şekilde tersi) durumlar oluşur.

burada ilk örneğini verdiğim kan basıncı durumundan farklı bir durum sözkonusudur. kan basıncı (başka bir örnek de olabilir) bilinçdışı deneyimi/algısı yukarıdaki haritayı izlemediği ve dinamik çekirdeğin giriş ve çıkış yollarında bulunmadığı sürece bilinçli deneyime direkt etkisi olmaz. sadece bilinçdışı bir deneyim olarak kalır.

Atiye Dizisi Üzerinden Kendini Aramak Üzerine Yola Çıkanlara Tavsiyeler

Beynimizin, Edindiği Bilgileri Bilinçsizlik Halinde ve Aralıklı Olarak Toplaması