Türk Adının Günümüzde Bir Etnik Kökeni Değil de Üst Kimliği Temsil Etmesi
Sözlük yazarı "dusunenbiyik", Türk toplumunun tarihine inerek, kullandıkları ortak dil aracılığıyla ortaya çıkan Türklük kavramını anlatmış. Oldukça ilginç tarihi gerçeklerle dolu yazıya bakalım.
Türk Adının Günümüzde Bir Etnik Kökeni Değil de Üst Kimliği Temsil Etmesi
iStock


türk adının günümüzde üst kimliği temsil etmesi, tıpkı daha önce de bu anlamda " hun " isminin kullanılması gibi. bu konulara merakı olan arkadaşların okumasını tavsiye ederim. elimden geldiğince akıcı yazmaya çalıştım çünkü.

yalnız sakın bunu atatürk milliyetçiliği, gökalp türkçülüğü vs adını ne koyarsanız koyun onunla karıştırmayın. evet atatürk milliyetçiliği de türklüğü bir üst kimlik olarak kabul edip " kendini türk hisseden herkes etnik kökenine bakılmaksızın türk'tür" der fakat benim söylediğim ayrı bir mevzu.

gelelim benim söylediğime

tarihte türk adına ilk defa 6. yüzyılda çin kaynaklarında rastlıyoruz. bundan önce kullanılıp kullanılmadığı eldeki imkanlarla bilinmiyor. fakat çin kaynaklarındaki bu kullanış tek bir kavmi niteler boyutta. göktürkleri.. göktürkler ise orta asya'da bugün eski türkçe dediğimiz dili konuşan kavimlerden yalnızca biri. kendi dillerine ise türk tili diyorlar. fakat aynı dile yine daha başka orta asya kavimleri farklı isimler koymuş. göktürkler de bunu orhun abidelerinde dile getiriyor zaten. oguz tili, kırkız tili, tatar tili, tokuz oguz (uygur) tili, gibi..yani anlayacağınız aynı dile herkes kendi kavminin adını koymuş. tabi aralarında ağız farkı elbette var. fakat kayseri ile erzurum ağzı arasındaki fark gibi düşünün. belki uzak kavimler arasında şive farkı var olabilir o da en fazla azeri türkçesi ile türkiye türkçesi kadar. neyse neticeye gelirsek konuşulan dil aynı. biz buna şimdilik orta asya müşterek konuşma dili diyelim. kısaltması da ' oamk ' olsun.


bildiğiniz üzere bir zaman sonra göktürkler orta asyada güçlü bir imparatorluk kuruyorlar. çevrelerindeki oamk diliyle konuşan tüm boyları bir araya topluyorlar ve böylelikle siyasi-politik anlamda güçlü bir birlik sağlamış oluyorlar. fakat o dönemde bugün kabul gördüğü gibi oamk konuşan her kavim kendisine " ben türk'üm " demiyor. gerçi yerel halk şu anda da demiyor fakat bilimsel çevre günümüzde oamk konuşan tüm toplulukları " türki topluluklar " olarak adlandırır. her neyse göktürkler döneminde göktürkler dışında hiçbir topluluk mensubu kendisine " ben türküm " demezdi. çünkü türk dendi mi akla göktürkler gelirdi ve birçok boy da göktürklerden tabiri caizse nefret ederdi. bilge kagan'ın abidelerde " dört bolung (taraf) hep yagı (düşman) imiş. " demesi bundandır. tabi göktürkler cephesinde de bu iş böyleydi. onlar da kalkıp kırgızlara yahut tokuz oguzlara yahut tölislere siz türksünüz demezlerdi.

peki ne oldu da göktürk'lerin yalnızca kendi kavimleri için kullandığı bu ad bir süre sonra bütün oamk konuşan toplulukların genel tabiri oldu?

Göktürk İmparatorluğu


şöyle ki; orta asya'da göktürkler çok büyük bir siyasi güç olmuşlardı. sonra gelen uygurlar ve karahanlılar onlar kadar çok siyasi otorite sağlayamamışlardı. zira uygurlar yalnız uygurları karahanlılar ise yalnız karluk, basmil, yagma gibi kavimleri yönetiyorlardı. fakat göktürkler tüm oamk topluluklarını tek bir çatı altında tutup, çine kök söktürmüş, bizansla dahi diplomatik ilişkiler kurmuştu. ayrıca göktürkler milliyetçi bir kavimdi. ortak dili konuşan bütün kavimleri doğal olarak akrabası saymış hepsini koruyup kollamış, aç milleti tok kılmıştı. 

böyle büyük bir gücün ismi elbette düşmanlar tarafından bütün oamk kavimlerini tanımlamak için kullanılacaktı. ayrıca her birini bilmek de ne mümkün. diyelim ki siz çin imparatorusunuz. göktürk boyunun yönetimi altında olan oamk topluluklarıyla savaştınız ve on tane esir aldınız. fakat bu esirlerin her biri farklı oamk boyundan. şimdi onları tanımlamak için her birey için kendi boy adını mı kullanırsınız yoksa genel olarak göktürk esirleri deyip geçer misiniz ? öyle yok sen peçenek esirisin yok sen on ok esirisin demezsiniz. neticede tek bir güçle savaşıyorsunuz ve bütün kavimleri yöneten topluluğun ismini kullanmak durumundasınız.


göktürk imparatorluğu uygurlar tarafından yıkılır. başkent ötüken ele geçirilir ve göktürklere bağlı olan tüm boylar bağımsızlık mücadelesine girişir. kimi başarılı olup bulundukları yerde yeni siyasi otorite kurarlar kimi de göç etmek zorunda kalıp gittikleri yerde bağımsız olurlar. fakat halk aynı halk, dil aynı dil olduğu için, oamk dilini konuşmayan topluluklar onlara genel olarak türk demeye devam ederler. bakınız oamk konuşmayan topluluklar diyorum. çünkü bu dili konuşan topluluklar kendilerine hiçbir zaman türk dememişlerdir. oğuzlar bile.. özbekler biz özbeğiz demeye devam etmiş kırgızlar da biz kırgızız demeye devam etmiştir. 

peki ya göktürkler yıkıldıktan sonra göktürk halkına ne oldu ? 

onlar türk demeye devam ettiler mi kendilerine ? hayır. onlar da karadenizin kuzeyine göç ederek kıpçakları oluşturdular ve kendilerine kıpçak demeye başladılar. 


türk adı oamk konuşmayanlar tarafından hatırlanan bir genel tabir olarak kaldı

kaşgarlı mahmud divan-ı lügati't türk adlı eserini ne için yazmıştı ? araplara islamiyeti öğretmek için öyle değil mi ? eserinin ismine neden "türk" adını yerleştirildiğinin ipucu da burada. çünkü araplar da oamk konuşanlara türk diyordu. zaten bu dönemden sonra türk ismi uzunca bir süre unutulmaya yüz tutar. ta ki 19.yüzyılda rus ve finlerin başlattığı orta asya araştırmalarına kadar..daha sonra ise klasik tarih..ziya gökalp, mehmet emin yurdakul, yusuf akçura gibi isimler bu araştırmalardan yola çıkarak " türk " adını tekrardan ön plana çıkarırlar ve türkçülük akımını doğururlar. daha önce hayatlarında bir defa bile " türk " kelimesini duymamış anadolu halkı aslında 'türk' olduğunu öğrenir ve olaylar olaylar..

dolayısıyla türk ismi, bugün orta asya, anadolu, azerbaycan ve iran'da yaşayan özbekler, kırgızlar, başkurtlar, kazaklar, türkmenler, oğuzlar, kıpçaklar, azeriler gibi etnik, bakın altını çiziyorum etnik toplulukların üst kimliği durumundadır. anadolu türklüğünün etnik kimliği ise on ok yani oğuzlardır.