Türkiye'de Amerika Karşıtlığını Tetikleyen Kilit Olay: ABD Başkanı Johnson'ın İnönü'ye Mektubu
"Johnson da kim?" diyebilirsiniz, kendisi John F. Kennedy'nin yardımcısı olup Kennedy ölünce de ABD başkanlığını devralmış kişi. 1963-1969 arasında başkanlık yapan Lyndon B. Johnson bu nedenle Kennedy suikasti şüphelileri arasındadır hatta. İsmet İnönü'ye 1964'te yazdığı mektup ise "Amerika Türkiye'nin iç işlerine karışıyor" olayının en somut kanıtlarından.
Türkiye'de Amerika Karşıtlığını Tetikleyen Kilit Olay: ABD Başkanı Johnson'ın İnönü'ye Mektubu
Görsel: aydinlik.com.tr


1963-1964 kıbrıs buhranıyla başlayan bir olaydır bu

kıbrıs'ın bağımsızlık döneminin bu iki buhranı, esas itibarıyla kıbrıs rumlarının enosis'ten, yani adayı yunanistan'a ilhak sevdasından vazgeçmemeleri ve 1960 anayasasının türklere tanıdığı hakları bir türlü hazmedememiş olmalarından çıkmıştır.

1963 yılında kıbrıs'ta gerginlik arttı. rum tethisçiler türklere saldırmaya başladılar. türkler kaçırılıyor ve öldürülüyordu. bu atmosfer içinde, kıbrıs ortodoks kilisesi başpiskoposu makarios, 30 kasım 1963'te türk toplumuna ve kıbrıs'la doğrudan doğruya ilgili devletlere 13 konuda kıbrıs anayasasında değişiklik yapılması gerektiğini bildirmiştir. özetlemek gerekirse bu değişikliklerin kabulü halinde türk toplumu basit bir azınlık haline düşecekti. türkiye makarios'un bu anayasa değişikliği tekliflerini reddetti.

7 şubat 1964 tarihli ulus gazetesi ön sayfası.

kıbrıs'ta rumların türklere saldırılarının devam etmesi üzerine türkiye 15 şubatta kıbrıs'a müdahale etmeyi düşünmüştür. ancak güvenlik konseyi meseleye el koyarak finlandiyalı bir diplomatı arabulucu tayin etmiştir.

mayıs ayında makarios'un kıbrıs'ta mecburi askerlik sistemini ihdas etmesi, rumları askere almaya başlaması ve dışarıdan ağır silahlar almaya başlaması durumu yeniden gerginleştirir.

türkiye kıbrıs'a 7 haziran'da askeri çıkarma yapmaya karar verir ancak amerikan başkanı johnson 5 haziran'da başbakan ismet inönü'ye şöyle bir mektup yazar

1. türkiye, garanti antlaşmasını tam işlemeden adaya müdahale kararı almıştır. türkiye henüz müdahale hakkını kullanamaz. 

2. türkiye tarafından kıbrıs'a yapılacak askeri bir müdahale kendisini sovyetler birliği ile bir çatışmaya sokabilir. türkiye nato'lu müttefiklerine danışmadan onların rıza ve desteğini almadan böyle bir harekete giriştiğine göre acaba nato'nun türkiye'yi savunma yükümlülüğü var mıdır? türkiye bu noktayı herhalde düşünmedi.

3. türkiye ile amerika arasında mevcut 12 temmuz 1947 tarihli yardım antlaşmasının 4. maddesine göre, türkiye amerika'nın vermiş olduğu silahları kıbrıs'a müdahalede kullanamaz. çünkü bu silahlar türkiye'ye savunma amacıyla verilmiştir.

4. ayrıntılı görüşmeler için türkiye başbakanı washington'a giderse, başbakan johnson bundan memnun olacaktır.

askeri müdahaleden vazgeçilmiş, 13 haziran'da yumuşak sayılabilecek ifadelerle mektuba cevap verilmiş ve ismet inönü tarafından 21 haziran'da washington'a ziyaret gerçekleştirilmiştir.

21 haziran'daki ziyaretten bir kare.
hürriyet gazetesi, mektubu manşetten vermişti.

ancak burada önemli olan nokta şudur ki

bu olay amerika ve türkiye ilişkileri için bir nevi dönüm noktası olmuştur. denebilir ki o zamana kadar dünyanın tek memleketi türkiye idi ki, orada amerikalılara "go home" denmiyordu. bu mektuptan sonra türk kamuoyunda amerika'ya güven derinden sarsılmıştır ve ilk defa olarak türkiye'de amerika'ya karşı olumsuz bir algı oluşmuştur. 1961 anayasasının getirdiği hürriyet rejimi içerisinde sol akımların da boy göstermesiyle bu olumsuz algı ilerleyen yıllarda giderek kuvvetlenmiştir.

kaynak: fahir armaoğlu, 20. yy siyasi tarihi

Amerika'nın Dünyada Dengeleri Değiştirmiş Olan Büyük Hamlesi: Marshall Planı


Hâlâ Aydınlatılamamış Olan John F. Kennedy Suikastına İlişkin Çok Mantıklı Komplo Teorileri