2008 Krizinden Sonra Borca Batmalarına Rağmen Faaliyete Devam Eden Zombi Bankalar

2008 krizi, modern zamanların en büyük ekonomik çarpıklığı diyebiliriz. Öyle bir çarpıklık ki içinden türlü türlü finansal vaka ortaya çıktı, çıkıyor.
2008 Krizinden Sonra Borca Batmalarına Rağmen Faaliyete Devam Eden Zombi Bankalar
Occupy London (Londra'yı işgal et) eylemlerinde protestocular, 2011 / Fotoğraf: iStock

2008 ekonomik krizi, klasik ve neoklasik iktisat teorilerine aykırı vakaların gerçekleştiği bir dönem olmuştur. teoriye göre arz ve talebin buluştuğu noktada denge fiyat ve miktar oluşur ve alışveriş gerçekleşir. serbest piyasa ekonomisinde bu denge, fiyatın artıp azalması ile belirlenir. ancak 2008'de böyle olmadı.

bu açıklamayı iktisat teorisini bilmeyenler için yaptıktan sonra şunu söyleyelim: 2008 krizinde bankaların elindeki bir çok menkul kıymette arz ve talep buluşmamıştır ve serbest piyasa bildiğin donmuş, durmuştur. bunun sebebi toksik varlıklardır. (toxic assets) toksik varlık, adı üstünde bankayı içten içe zehirleyen, bitiren varlıktır. yani fiyatı, elinde bulunduranı tatmin etmeyen, donmuş bir piyasada işlem gören ve fiyatı aşırı düşmüş varlıklara toksik varlık denir.


şimdi krizde, amerika'da bankaların elinde tonla varlığa dayalı menkul kıymet vardı. işte bunlardan bazılarının değeri o kadar düştü ki bankalar bu varlıkları satmak istemedi. satmak istememesinin iki sebebi var. birincisi bankalar bunların değerinin bu kadar düştüğünü kendileri de bilmiyordu. ikincisi de değerinin düştüğünü öğrendiklerinde satmak istemediler çünkü sattıklarında elde kalan varlıkları satış değeri ile yeniden değerlemeleri gerekecekti. buna finansal literatürde (mark to market) "gerçeğe uygun değerleme" deniyor. daha anlaşılır şekliyle, malın piyasada işlem gören fiyatıyla değerleme. dolayısıyla, banka bilançosunda 50 milyar dolarlık menkul kıymet görünüyorsa yeniden değerleme sonrasında 10 milyar dolara düşecekti bu değer.

işte bu menkul kıymetlerin piyasasında öyle bir fiyat oluştu ki o fiyattan kimse ne aldı ne sattı. üstelik müdahale edilmeyen serbest piyasa ekonomisi geçerliydi. arz ve talep eşit bir noktada buluşmadı.

bu şekilde, varlıklarını bilançosunda gerçekten fazla değeriyle gösteren bir sürü banka türedi ki bunlara borca batık olmalarına karşın faaliyete devam etmeleri sebebiyle de "zombi banka" adı verildi. iflas ettiklerinde de bunlardan bir kısmını devlet kurtardı (bail-out), bir kısmı da lehman brothers gibi ömrünü tamamladı.


bugün türkiye'de kredileri - yapılandırma veya krediyle kredi kapama şeklinde - yüzdürülen bir sürü firma var. büyüklü küçüklü. bunlar bilançoya baktığınızda standart nitelikli, ödenen krediler gibi görünüyor ama öyle değil. işte türk bankacılık sektörünün toksik varlıkları da bunlardır. türk banka bilançolarının gerçekliği de tartışmalıdır.

konuyla ilgili güzel bir film izlemek isteyenler için "the last days of lehman brothers" tavsiye edilir.

Herkesin Anlayabileceği Yalın Bir Anlatımla 2008 ABD Bankacılık Krizine Dair Her Şey