Ay Hakkındaki Bazı Tuhaf Durumlara Getirilen Mantıklı Açıklamalar

Ay'ın yapay olduğu, Dünya'nın uydusu olmak için fazla büyük olduğu, Dünya'nın aksine bol bol krater bulundurması gibi şeyler hep söylenegelir. İşte bu durumlara karşı bazı mantıklı argümanlar.
Ay Hakkındaki Bazı Tuhaf Durumlara Getirilen Mantıklı Açıklamalar
iStock

ay'ın yapay olması en meşhur pseudoscience iddialardan biridir. tek tek gerekçeleri yazıp çürütürsek...

1. ayın çok büyük bir uydu olması

gezegen uyduları genellikle yıldız sistemlerinde gezegenlerle beraber oluşurlar. jüpiterin en büyük uydusu bu nedenle jüpitere kıyasla çok daha küçüktür, çünkü jüpiterin yüksek çekimi daha büyük uydulara izin vermez ve onları yörünfge düzleminde parçalar. yine de jüpiter ve satürn'ün bazı uyduları aydan büyük neredeyse dünya veya o kadar olmasa da mars'a yakındırlar. 

mars'ın veya venüs'ün büyük uydusu olma olasılığı, jüpiter ve satürn gibi dev gezegenlere oranla çok daha yüksektir. venüs'ün neden ters yöne yavaş döndüğünü bilmiyoruz örneğin. ama mars'ın iki uydusunun onun uydusu olmadıklarını ve asıl uydunun mars'tan uzaklaştığını (ceres) bir uydunun ise uzak geçmişte mars ile çarpıştığını biliyoruz. dünyanın uydusu ay ise başka bir çarpışma (theia) atığıdır, kütlece mars büyüklüğünde ancak yoğunluk açısından merkür katılığında demir oranı yüksek theia'nın kütlesi dünya ile birleşmiş, dünya çekirdeği ve ortalama yoğunluğu olması gerekenden çok daha ağırlaşmış, dünyanın yüzey tabakası ise ayın oluşumunu sağlamıştır. ay, dünya yüzeyine yakın magmalardan oluştuğu için de neredeyse çekirdeksiz ve dünyaya göre oldukça düşük yoğunlukludur. (dünya da theia yüzünden kardeşi venüs'ten daha yoğundur) çarpışma simülasyonları sadece yukarıdan yaklaşık 45 derece açı ile ile theia'nın dünyaya çarptığını gösterir. (diğer çarpışma senaryoları saçılan kütlenin yörüngede tutunan bir uydu oluşturmasını sağlayamıyor.) bu da neden uydunun ekvator düzleminde olmadığını açıklar. olağan uydular gezegenle beraber oluştuklarından gezegenin ekvatoru çevresinde dolanabilirler ancak theia tam da bir uydunun oluşabileceği atıkların saçılacağı bir yerden dünyaya kuzey tarafından çarpmış ancak oluşan bu magma uydusu da aynı nedenle ekvator düzleminde değil ondan farklı olan yörünge düzleminde ortaya çıkmıştır. basit fizik yasaları gereği mars kütlesindeki theia dünyaya çarptığında neredeyse aynı kütlede yüzey tabakası kurtulma hızını aşarak uzaya saçıldı. ancak bu yüzey çok daha hafifti ve çoğunluğu geri dünyaya düştü, bir kısmı da yörünge dışına çıktı. (muhtemelen asteroit kuşaklarında da 4 milyar yıl öncesinden bazı dünya-ay parçaları vardır ancak bunların tespit edilebilmesi mümkün değil.)

Jüpiter'in uyduları.

2. ay kraterleri

ayda rüzgar fırtına hava olayı bulunmaz. ayda tektonizma da yoktur. dolayısıyla aydaki astronot ayak izleri de hala durmaktadır. dünyaya daha çok asteroit düşmüş ancak düştükleri yerlerde hiç bir iz kalmamıştır. nitekim dünya yüzeyi dinamiktir, dünyada atmosfer su ve bunların aşındırıcı etkileri bulunur. tektonizma ve levha hareketleri de yüzey şekillerinin sürekli değişmesine neden olur. dolayısıyla aydaki kraterlere bakıp "ay'a ne çok meteor çarpmış dünyaya neden çarpmamış" denemez.

3. ay şekilleri ve görünmeyen yüz fenomeni

ay çarpışmadan sonra yeni oluşup soğumaya başladığında düşük kütlesi sebebiyle kısa sürede kütleçekimsel kilit oluştu yani sadece tek yüzü dünyaya bakıyordu. bu arada ay yüzeyi soğumuş ancak daha geniş olan dünyanın çarpışma yüzeyi halen soğumamıştı. ay ise bu sırada 30 bin km uzaktaydı 380 bin km değil. ayın dünyaya bakan yüzü dünya yüzeyi yüzünden daha uzun süre çok daha sıcak kaldı ve çok daha geç soğudu, buna karşılık arka taraf çok önceden kabuk bağladı ve bu kabuk kalınlaşarak ay yüzey şekilerindeki görünen ve görünmeyen yüzler arasındaki farkı oluşturdu.

Ay'ın karanlık yüzü.

4. ay'ın yaşı

7 milyar, 20 milyar gibi absürt olasılıkları eliyoruz baştan. güneş sistemine sonradan girdiği, tamamen farklı bir yapıda olduğu, dünyadan daha yaşlı kayaçların olduğu şeklindeki iddialar bilimsel değil gizem yaratmak içn oluşturulmuş bilinçli çarpıtmalardan ibaret tamamı. dünya yüzeyi değiştiği için en eski kayaçlar çoktan yeniden magmaya geri döndüğü (dünya yüzeyi de dinamiktir ve döngüsü bulunur yani magma yüzeye çıkar toprak olur o toprak er geç birgün yeraltındaki magmaya karışır.) için dünya kabuğunda kazabildiğimiz yerlerde 4 milyar yaşında kayaç bulamadık henüz. ancak bazaltik kayalıklar yani okyanus tabanları oldukça eskidir bu konuda karaları oluşturan kayaçların en eskisinin yaşı ile dünyanın yaşı ay kayalarının yaşı konusu kafa karıştırmış görünüyor. ay taşları daha eski değil, yapısal olarak da ay taşları dünya taşları ile aynı yapıdadır. ancak ayda yoğun kayalar ve ay kaynaklı demir bulmak zor çünkü dünyadaki mevcut demir yatakları da asteroit kökenli. (normalde demir elementi gezegenlerin demir çekirdeğinde birikiyor ve eğer sıvı çekirdek oluşursa katı gezegenlerdeki manyetizmaya neden oluyor.)

5. bu arada çok bilinmeyen ekstra bir bilgi olarak

kalıcı manyetizma ve manyetosfer, ikili sistemlerde daha mümkün. örneğin bundan 4 milyar yıl önce mars'ın uydusu mars'a çarpmadan önce etkili bir manyetosferinin olduğu ve kütlesi daha küçük olsa da atmosferini güneş rüzgarından koruyabildiği biliniyor. (manyetosfer olmazsa dünya bile atmosferini salt kütle çekimi vasıtasıyla güneş rüzgarından koruyamaz) venüs'ün bütün özellikleri dünyaya benzer ama buna rağmen çok zayıf bir manyetizması bulunur. dünya-ay sistemi manyetik motora katkıda bulunur, olağan koşullarda bir tek gezegenin, bu gezegen silikat yapılı katı gezegenlerden ise manyetizması hızla zayıflar (gaz devlerinde süper manyetizmaya sıvı demir değil metal özelliği sergileyen süper soğuk ve süper iletken demirden de çok daha hafif olan sıvı hidrojenin dönmesi sebep olur. o yüzden onların manyetizması zamanla zayıflamaz) nitekim demir çekirdeğin neden olduğu manyetosferlerde ise katı çekirdek ile sıvı çekirdek dengesi korunamaz bir dış gezegenin bu dış çekirdeği devamlı etkilemesi, gelgit etkileri ile sıvı çekirdeğin yavaşlamasını geciktirmesi gerekir. ay, bu işe de yarar. ay kütlece büyüktür ve milyarlarca yıldır dünya'dan başlangıca göre 10 kat uzaklaşmış olmasına rağmen dünya manyetosferi dünya ay sisteminde neredeyse sınırsız bir ömre sahiptir.

her şeyin mantıklı ve bilimsel açıklaması var ararsanız. ama yok saçma olasılıklar daha gizemli diyen deli saçması iddialar yüzünden ayın garip, gizemli ve aptal uzaylıların olabilecek en saçma dünyayı gözleme aracı (hayır yani ne göreceklerse artık, röntgenciliğin de böylesi...) olduğuna inanmak istiyorsanız da yapacak bir şey yok.

kaynak 1, kaynak 2