Beynimizdeki Zaman Kavramı Nasıl Oluşuyor?

Zaman olarak adlandırdığımız şey, beynimizdeki hangi mekanizmaların bir sonucu? Zaman dediğimiz şey nedir ki zaten? Cevaplarına bir bakalım.
Beynimizdeki Zaman Kavramı Nasıl Oluşuyor?
iStock

beyinde zaman kavramının oluşma süreci ufkunuzu açabilir

bunun için öncelikle otobiyografik bellekten bahsedeceğim. otobiyografik bellek, kişinin geçmiş deneyimlerine dair haz, duygu gibi kişisel verileri hatırlaması ve bunu gelecekteki planları için deneyimlemeyi (öndeneyimleme) öngörmesi.

örneğin, semantik belleğiniz size rezervasyon yaptırdığınız restoranın adresini söylerken otobiyografik belleğiniz burada deneyimlediğiniz yemeği ve o esnada sevgiliniz ile yaşadığınız romantik anı ve çalan şarkıyı hatırlatır. aynı zamanda bir sonraki gelişiniz için deneyimlemeyi umduğunuz görsel veya tatla ilgili hazları öngörmenizi sağlar. yani geçmiş, geleceği etkiler.

peki otobiyografik bellek ile ilgili görevler beyinde nerede konumlanmıştır?

bu bellek türü ağırlıklı olarak frontal korteksi etkili hale getirir. demans (bunama) hastalarında yapılan bir çalışmaya göre bu hastalarda frontal korteks ciddi zarar görmüştür. aynı şekilde beyin görüntüleme deneylerinde de kişiler ilk aşklarını hatırlamaya çalıştıklarında bu bölge etkin hale gelmiştir. bu korteks ayrıca özfarkındalık ve zihinsel zaman yolculuğu gibi yetenekleri kontrol eder.


zihinsel zaman yolculuğu kısmı önemli

“frontal lob hasarı alan kişiler yalnızca somut ve o an mevcut olan durumlara karşılık verirler; geleceğe yönelik düşünce ve planları yoktur. hastaların çoğu şu anı yaşıyor gibidir. geçmişle ilgili düşünceleri ve geleceğe dair kararlarla ilgili ilişkileri bozulmuştur.”

yukarıdaki cümlenin tekrar altını çizmek istiyorum. frontal korteks ve otobiyografik bellek ile geçmişle ilgili anılar ve gelecekle ilgili planlar yapılır. yani zamanın geçmiş ve gelecek yönü beyinde aynı yerde kontrol edilir. diğer türlü yalnızca şimdi vardır. tıpkı küçük çocuklarda bu bölge gelişmeden önce zaman kavramınını olmaması gibi. kısa ve geçici anılar dışında otobiyografik hafıza yoktur ve gelecek için plan yapmazlar. şu oyunu da yarına bırakayım demezler. ancak frontal korteksin gelişimi ile hayaller, planlar ve zaman kavramı devreye girer.


peki soru şu:
zaman gerçekte nedir? yalnızca “an”dan ibaret midir? kuantum fiziğinde atomaltı parçacıklarda zaman yalnızca “an”lardan oluşur (bkz: planck zamanı). konuyla ne mi ilgisi var?

post-reading: peki bu belleğin gelişiminin başka etkileri neler? hayal kurma, plan yapma, geleceği rüyalarda görme, gelecek için endişelenme, ölüm korkusu yaşama, ölüm sonrasını düşünme, inançlar oluşturma gibi süreçlere götürür mü?

kaynak, kaynak 2

Yapılan Uzun Araştırmalar ve Şaşırtıcı Sonuçlarıyla: Belleğin Kısa Tarihi