Dünya'nın Tek Uydusu Ay Nasıl Oluştu?

Ay'ın oluşumu ile ilgili birkaç farklı teori var ama en güçlüsü "Giant Impact Theory" adı verilen Büyük Çarpışma Teorisi.
Dünya'nın Tek Uydusu Ay Nasıl Oluştu?

ay, dünya'nın doğal uydusudur. yaklaşık 383 bin km. uzaklıkta ikamet eder. dünya yörüngesi yaklaşık 28 gün, kütle çekim gücü ise dünya'nın % 16.5'i kadardır. 3475 km'lik bir çapa sahip olup eksen eğikliği 6.7°'dir.

ay, 4.5 milyar yıl kadar önce güneş sistemi'nin oluşum aşamasında theia ismi verilen bir gezegenin, görüntüsü iki boyutlu düzlem kabul edilerek bakıldığında dünya'nın kuzey doğu istikametine çarpmasıyla oluşmuştur. çarpma sonrasında her iki gezegenden de hatırı sayılır miktarda kaya parçaları kopmuş ve kopan parçalar tıpkı satürn halkaları gibi dünya etrafında yörüngeye oturmuştur. dünya'nın çekim gücünün satürn kadar güçlü olmaması nedeniyle dünya etrafındaki halkalar birleşmiş ve dünya yüzeyinin 22.000 km. uzağında ay isimli uydu gezegen oluşmuştur.

dünya etrafında bu kadar yakın mesafede yörüngeye oturan ay'ın çılgın gibi yörünge çizmesiyle oluşan merkezkaç etkisiyle ay dünyadan uzaklaşmaya başlamıştır. bu etki günümüzde de devam etmekte ve ay her yıl yaklaşık 2.5-5 cm. kadar dünya'dan uzaklaşmaya devam etmektedir.

ay'ın çekim etkisiyle dünya'nın ekseni 23°27' eğilmiş ve bu eğiklik sayesinde mevsimler oluşmuştur.

ayrıca, theia isimli gezegenin çarpma etkisiyle kendi ekseni etrafında kinetik enerji kazanan dünya o zaman için 3 saatlik bir döngü ile kendi etrafında dönmeye başlamıştır. bu hız da yavaş yavaş düşmüş ve günümüzde 23 saat 56 dakikalık bir süreye kadar yayılmıştır. dünya'nın eksen yörüngesi de yavaşlamaya devam etmektedir.

çarpmanın etkisiyle dünya'nın kutup noktaları da kendi etrafında döngü kazanmış ve bu döngü, günümüze kadar rotasını 26.000 yılda tamamlayacak süreye kadar yavaşlamıştır.

ay'a gönderilen astronotlar tarafından dünya'ya getirilen örnek taşlarda yapılan incelemeler sonucunda theia isimli gezegene ait izler keşfedilmiş. bu izler dünya'nın kayalarında olan oksijenle ay'dan getirilen taşlarda bulunan oksijen arasındaki küçük izotop farklarından anlaşılabiliyor. ancak aradaki bu küçük farklılık theia'nın dünya'ya yakın bir yörüngede oluşmuş olabileceği şeklinde yorumlanmış.

bu küçük farklılık yüzünden teoride halen şöyle bir boşluk var; mars'tan ve orta güneş sisteminden dünyaya düşen meteor parçalarındaki "parmak izi" niteliğindeki element izotoplarıyla dünya'daki element iztoplarının arasında net farklar olması. theia ile dünya arasındaki bu neredeyse aynı denebilecek izotop farklılığı, bilim adamlarının kafasını karıştırmakta.

bu noktada araştırmacıların sordukları soru şu: iç güneş sisteminin sınırında bulunan mars'tan ve orta güneş sisteminden gelen meteorlar, iç güneş sistemindeki gezegenlerin yapısını ne kadar temsil etmekte?

elimizde henüz merkür ve venüs'ten gelen bir örnek bulunmadığı için, bu gezegenlerin "parmak izleri"nin dünya'ya ne kadar benzediğini ya da benzemediğini henüz bilmiyoruz. eğer dünya'ya benziyorlarsa, theia iç güneş sisteminde dünya'ya yakın bir yerlerde oluşmuş bir gezegen olabilir.

eğer merkür ve venüs'ün element izotoplarıyla dünyanın element izotopları arasında belirgin bir farklılık varsa, bu durumda elimizde halihazırda bulunan verilerden alternatif bir teori üretmemiz gerekecek.

aslında elimizde ay ve dünya arasındaki bu benzerliğin nedenine dair alternatif teoriler bulunmakta, ancak şu ana kadar yapılan en kapsamlı ve çürütülmesi merkür ve venüs'ten gelecek olan veriler gibi net bir bulguya bağlı olan en güçlü teori, şimdilik theia.

Güneş'e Gitmek Neden Bu Kadar Zor?