Eksen Eğikliği Nedir ve Dünya'nın Ekseni Neden Eğiktir?

Yaşadığımız mevsimleri borçlu olduğumuz eksen eğikliğinin açıklaması.
Eksen Eğikliği Nedir ve Dünya'nın Ekseni Neden Eğiktir?
iStock

en basit anlatımla eksen eğikliği, bir gökcisminin dönme ekseni ile yörünge ekseni arasındaki açıdır. 

eksen eğikliğinin hangi sebepten meydana geldiği tam bilinmemekle birlikte konu hakkında çeşitli görüşler var. dünya'nın güneş etrafındaki dönüşü sonucu var olduğunu hayal ettiğimiz yörünge elips. yani dünya, güneş'in etrafında dairesel dönmüyor. bunun sonucunca merkezkaç kuvveti oluşuyor ve dünyamız, yörüngesinden çıkmak istiyor. fakat güneş, dünya'yı çekmeye çalıştığı için böyle bir eğiklik oluşuyor. 

ancak merkür'ün eksen eğikliği yüzde 0,01 derece. yani merkür, odun gibi dönerken; venüs, deliler gibi yalpalayarak yörüngesine 177 derecelik açı yapıyor.

mevsimleri oluşturan şey dünya'nın ekseninin 23,5 derece eğik olması. bu eğiklik sayesinde  yaz aylarında kuzey yarım küresini güneş'e doğru daha dik hale getiriyor. yani daha basitçe, bu eğiklik sayesinde, dünya'nın yaz aylarında aldığı konum sayesinde, kuzey yarım küreye ışıklar daha dik düşmeye başlıyor. ışığın yüzeye daha dik düşmesi ısı emilimini arttıran bir durum. ışık yüzeye ne kadar dik gelirse, o yüzey daha çok ısı emebiliyor. plajda güneşlenirken öğle saatlerinde daha çok kızarmamız gibi. ve dünyanın bir yarım küresinin ısınmasını sağlayan ve dolayısıyla mevsimi oluşturan da bu. kış aylarında ise güney yarım kürede bu oluyor, ışınlar oraya dik düşmeye başlıyor ve orada yaz oluyor. ışınların eğik düşmesi ile dik düşmesinin ısı emilimine etkisinin farkı dünya özelinde yaklaşık %10 mertebelerinde.

peki, bize göre kışın, mesela ocak ayında güney yarım küreye hem ışıklar dünyanın eğikliğinden dolayı dik geliyor, hem de eliptik yörüngeden dolayı dünya o aylarda güneşe daha yakın noktada, o zaman güney yarım kürenin yazları, kuzey yarım küreye oranla neden daha sıcak olmuyor? o da güney yarım kürenin kuzey yarım küreye oranla daha fazla su, okyanus barındırıyor olması ile ilgili. zira aradaki oluşabilecek az da olsa fazlalık (%0,2), fazla ısı okyanuslar tarafından emiliyor.

görüldüğü gibi dünyada muhteşem bir denge var. ancak bu denge “güneşe 1 mm daha yakın olsak kavrulurduk” basitliğinde değil, çok daha kompleks ve çok daha muhteşem.

Dünya, Güneş'e 1 Milimetre Daha Yakın Olsaydı Yanar mıydık?