Empati ve Taklit Yeteneğinin Anahtarı Olarak Bilinen Ayna Nöronların Benlik ile İlişkisi

Beynin bilinmezleri keşfedilmeye devam ediyor. Genellikle empati ile ilişkisini bildiğimiz ayna nöronların bu işlevini, insanın benliğini keşfetmede kullandığını söyleyen bir araştırmayı paylaşıyoruz.
Empati ve Taklit Yeteneğinin Anahtarı Olarak Bilinen Ayna Nöronların Benlik ile İlişkisi

ayna nöronlar, benlik inşası ile yakından ilişkili nöron gruplarıdır. ilgisiz gelmiş olabilir. ayna nöronlar bildiğimiz kadarıyla taklit ile öğrenme ve empati kurma gibi edimler için gerekli, tesadüfen keşfedilmiş ve primatlarda da bulunan nöron kümeleridir.

benlik denilen şey ise tüm beynin bütünsel bir özelliği olmaktan ziyade birbiri ile bağlantılı beyin devrelerinin belli bir kümesinin aktivitesinden kaynaklıdır. v s ramachandran amca bir makalesinde benliğin içe dönüş yinelemesinin ayna nöronlar ile ilişkili olduğundan bahsetmiştir. şöyle ki benliğin garip bir özelliği vardır, o da kendisinin farkında olduğunun farkında olması. ayna nöronlar ise hedefe yönelik istemli faaliyetlerde bulunan maymunların beyinlerinden kayıt alınırken keşfedilmiş bir alt nöron grubudur. beyinde parietal lob da bulunurlar. bu nöronlar gördüğü bir komutu sadece üretmekle kalmıyor aynı zamanda diğer maymunun bakış açısını da uyarlayabiliyor. bir nevi zihin okuma. işte burada ramachandran, marcin minsky'nin teorisini ayna nöronlar ile birleştirir. 

V. S. Ramachandran

insanda erken döneme ait simgelerin temsilini yaratmak için evrimleşmiş ikinci bir paralel mekanizmadan bahseden minsky, iç gözlem yapabilme yeteneğimizin özellikle davranışlarımızı tahmin etme amacıyla diğer insanların zihinlerinin anlamlı bir modelini kurmak için evrimleşmiş olduğunu iddia etmiştir ki daha sonra daniel dennett de sosyal benlik kuramı ile benzer bir açıklamada bulunmuştur. dennett’a göre sosyal benlik kendisi hakkında düşünüp konuşabilir, kendini toplum içinde konumlandırır. 

sosyal hedeflere ulaşmak ve başkaları tarafından anlaşılır olmak için kendimizi tekil olarak sunarız. aynı zamanda toplumun bir parçası olarak görülmek için kendimizi geçmiş ve gelecek kimliğimizi kabul ederek sunarız. geçmişte yaptığımız şeyler için suçlanma ya da güven kazanma ve kabullenme, toplumun kendi planları içine etkin bir biçimde bizi dahil etmesini sağlar.

“başkalarının kıskançlığın ne hissettirdiğini anlamak için kıskanıyorum” demek başkalarının davranışını tahmin etmenin bir yoludur. ramachandran bir ekleme yapar ve der ki diğer zihinler algısı içe dönük benlik algımızdan önce evrilmiştir. öncelikle “diğerinin” farkındalığı gelişmiştir ki daha sonra ibreyi ters yöne çevirdiğinde kendini yansıtmıştır ve kendinin farkına varmıştır.

Ayna nöronların çalışma şeklinde basitleştirilmiş bir örnek.

benlik, salt bedenden alınan üç boyutlu uzamsal konuma bilgilerini kapsamakla kalmaz aynı zamanda zaman içinde süreklilik (gençlik fotoğraflarına bakıp kendini tanıyabilmek), eylemlerimizin kontrolü ve farkında olma (kolumu ben kaldırıyorum ve kaldırdığımı görüyorum mesela. bazı vakalarda ilgili alan hasar aldığında kişi kolunun kendisine ait olduğunu kabul etmez ya da fantom ağrılar vs.), toplum içinde ben olma gibi özelliklere de sahiptir. kendimize bir iç gözlem ile bakabilir, kendimizi izleyebiliriz. benliğin bu yönleri pek çok farklı merkezde yönetilmesine rağmen kendinin farkında olma hissi için beyinde özellikle aktif olan bölgeler vardır. duyusal bilgilerin toplandığı bu bölgeler genellikle parietal lobda bulunur. ayna nöronlar da aynı zamanda bu lobda yerleşmişlerdir.

bu bölge iki girusa ayrılır: sağ ve sol angular gyrus ile supramarjinal gyrus. sonuncusu kendi beklenen davranışlarımızı yansıtmamızı sağlar iken; bedenimizin algılanmasına dair algılar sağ angular gyrus, kendimizi sosyal ve dilbilimsel olarak konumlandıran ve yansıtan bölge ise sol angular gyrus bölgesidir. 


örneğin kişi bilinci açık iken sağ angular gyrus bölgesi uyarılırsa sanki kendini tavana yakın bir yerden kendini izliyormuş ve ayrı bir benlik ve bedene sahipmiş gibi kendini izler. ve hatta uyarımın şiddetine göre kişinin bedenine olan yüksekliği de değişir. bu deneyin ayna nöronlar ile ilişkisi ise aynı zamanda bu bölgede bulunan ayna nöronların uyarıcı elektrot sebebiyle işlev bozukluğu yaşamasıdır. bu nöronlar normalde biz kısa süreliğine beden ve zihnimizle ilgili başka birisinin bakış açısını takındığınızda faaliyete geçiyor ama duyusal diğer sinyaller aslında gerçekte kendimize dışına hareket etmediğimizi söylediği için yaptıklarımızın farkındayızdır. bu ayna nöronlar uyarıcı elektrot tarafından alt üst edilirse aradaki tutarsızlık beden dışı deneyim olarak hissedilecektir.

bunu sanki başka biri bana bakıyormuş gibi bakmak olarak düşünebiliriz.

ayna nöronlar basitçe empati, taklit yoluyla öğrenme ve kültürün aktarımı için hayati rol oynar. bir başkasını anlamak için gerçekleştirdiğimiz empati, taklit gibi bu yöntemler içe bakış ile yön değiştirdiğinde kendi benliğimizin kendiliğimizin farkında olmayı ya da yansıtmayı sağlar. elbette parietal lobdaki bedenin üç boyutlu uzamsal konumuna dair bilgiler ve eylemlerimizin sonuçlarının diğer duyu organları ile farklı bir yoldan teyid edilmesi de aynı şekilde bu bedene sahip bu varlığın kendi yaptığı eylemlerin farkında olmasını sağlar.

diğer zihinler dediğimiz şey empati yapmanın sonucu ortaya çıkar. bizler diğer zihinlerin içinde neler olduğunu anlamak ve taklit yolu ile öğrenmek için geliştirdiğimiz bu nöron kümesini kendi iç gözlem ve niyetlerimiz için de kullanmışızdır hepsi bu. bu noktada elbette ayna nöronları yeter koşul olarak değil ancak gerekli koşul ve araçlardan biri olarak düşünmek gerekir. duyusal verilerin toplandığı parietal lob, karar verici mekanizmaların rol oynadığı frontal lob ve semantik dil işlevlerini gerçekleştirdiğimiz temporal lobda konuşlanmış wernicke alanı gibi bölgelerin de katkısını unutmamak gerekir.

bazı benlik algısı eksiklikleri ve sosyal benlik algısında sorunlar oluşan otistik insanlarla yapılan çalışmalar ayna nöronların işlev bozukluklarını nörolojik olarak göstermiş ve aradaki bağıntıyı pekiştirme şansı oluşturmuştur.

ekleme: angular gyrus detay bilgi için: