Evrimsel Psikolojiye Göre Eş Seçiminde Önemli Kriterlerden Biri: Bilateral Simetri

Biz modern hayatın curcunasıyla uğraşırken, ilkel dürtülerin kaptanlık ettiği evrimsel psikoloji de içimizde bir yerlerde bizi yönlendirmeye devam ediyor. Bilateral simetri de bunun küçük ama etkili örneklerinden.
Evrimsel Psikolojiye Göre Eş Seçiminde Önemli Kriterlerden Biri: Bilateral Simetri
iStock

Nedir, ne değildir?

bilateral simetri, vücudun tam ortasından geçen bir düzlemin, vücudu iki eş yarıya (sağ ve sol) ayırdığı simetri tipidir.

lateral kelimesi, latince'de "yan" anlamına gelen "latus" kelimesinden türer ve dolayısıyla "yanal" gibi bir anlama gelir. "bi-" ön ekiyse, ikilik belirtir. dolayısıyla bilateral simetri, ikili-yanal simetri ya da iki yanlı simetri gibi tam bir anlama kavuşmuş olur.

insan beyninin iki yarımküreye ayrılmış olması da bilateral simetriye güzel bir örnektir. ancak bu ikili yapının, evrimsel süreç tarafından desteklendiğini söylemek yanlış olur. bu iki parçalı beyin yapısı, omurgalılar olarak bilinen canlılara özgü olup, filogenetik ve gelişimsel baskılardan ötürü korunmuştur.

Filogenetik: Çeşitli organizma grupları arasındaki evrimsel ilişkinin araştırmasıdır.

evrimsel psikolojiye göre eş seçiminde sağlıklılık göstergelerinden birisidir

yüzdeki bilateral simetri, bedenin diğer kısımlarının simetrisinin de yordanabilmesini sağlar. sağlıklılık göstergesi olarak algılanmasının sebebi şudur; eğer organizma parazitlere karşı dayanıksızsa bu, bedende bazı değişimlere yol açar ve bu genellikle bedenin bir kısmında gerçekleştiği için diğer tarafla arada bir asimetri oluşmasına sebep olur. bilateral olarak simetrik olan bir organizma parazitlere karşı bağışıklık sisteminin güçlü olduğu işaretlerini verir ve bu sebeple sağlıklılık, eş seçiminde eş adayının çekici olarak algılanma düzeyini arttırır. sağlıklı olan eş, daha sağlıklı bireyler doğurmaya, doğurtmaya yatkındır.

günümüz plastik cerrahisinin yüz simetrisine bu kadar önem verme sebeplerinden en önemlisi budur. simetrik olan, çekici algılanır. kaynak

evrimsel geçerliliği bir amaç değil bir dizayn gerekliliği sonucu olan şeydir bilateral simetri

bilgisayarda vektörel bir tasarım yaptığınızı hayal edin, simetrik bir logo çizmektesiniz, naparsınız? bir yarısını yapıp reflect edersiniz çünkü işi en hızlı tamamlamanın ve oluşabilecek yanlış bir ölçeklendirmenin önüne geçmenin en efektif yoludur. evrim de her zaman en az çabayla en optimum etkiye ulaşma gayretindedir, o yüzden efektif olan bir sonuç birbirinden bağımsız olarak tekrarlanır.

omurgalı canlılar merkezî sinir sistemini ikiye bölmüş durumda, nasıl ortaya çıktığını tam olarak bilmiyor olsak da, muhtemelen bahsettiğimiz minimum efor prensibi sebebiyledir bu. o yüzden de beynin iki lobu; karşıt gelecek vücut kısımlarının yönetiminden sorumlu. yani tutkalla bir araya yapıştırılmış iki organizma gibiyiz. öyle ki bazı tıbbi durumlarda beynin hasar alan kısmı operasyon ile alınıp, iki lob arasındaki bağlantı yittiğinde hastaların gözü kapatılarak sol eline yerleştirilen cismin şeklini bile dokunarak algılama yeteneklerinden mahrum kaldığı gözleniyor. yani cismin bilgisine, cismi tuttuğu el sahip fakat aradaki köprü olmadığı için beynin görüntüyü işleyerek tanımlama yapacak kısmına ulaştıramıyor bu bilgiyi.

simetrinin seçilim baskısı sonucu oluştuğu yönündeki bilgiyle çelişen durum da aslında tam burada kendini gösteriyor, çünkü aynı yapısal gerekliliğin sonucu 2 tane akciğerimiz ve 2 tane böbreğimiz var fakat kimse açıp "gerçekten öyle mi" bakıp ona göre bizi çekici bulmuyor. halbuki konu olan canlının bir gözünün olmamasından çok daha önemli bir eksik olurdu bu tarz bir eksiklik. biyolojik hasarlarda oluşabilen durumlarda ise bunun tam aksi yönünde bir seçilim avantajı ile karşılaşırız: kavga sırasında gözünü yitirmiş bir kaplan, kavga sırasında ölmüş ama iki gözü de sağlam bir kaplana göre tercih edilecektir :) hatta aksine, bu seçilimde başarılı olmanın bedeli dahi olabilir, gruplarında alfa durumda olan canlıların hepsinde bu tarz simetriyi bozan savaş yaralarına rastlanır.

omurgalılar dışına çıkıldığında ise bazen dikey, bazen yanal, bazen de asimetrik tasarımlarla karşılaşılır yani evrimsel sürecin bir gereklilik olarak simetriyi seçilim baskısı olarak desteklediği teorisini gerçekleyen kanıt yok denecek kadar azdır. temel problemimiz bugünün gerekliliklerine ve estetik kaygılarına göre hareket ediyor olmamız ki bu çok saçma; zayıf beden normal şartlarda sürüden dışlanmışlık, besin kaynağına ulaşamamak anlamına gelmesine rağmen bizim algımızda; modern dünyada enerjiye ulaşımın bu kadar kolay olması bu algımızı tamamen değiştirdi. veya belki çok eskiden vücut kılları çok olan bireyi tercih etme eğilimine gidecekken (parazit ya da virüslerin tüylerine zarar vermemiş olması seçilim sebebi olacakken) şu anda bu tehditlerin hayati önemi kalmamasından ötürü geçerliliğini yitirmiş bir seçilim kriteridir.

Tam Bir Fiyat Performans Ürünü Olan Huawei P Smart 2019'un İncelemesi

Evrimsel Biyolojide Sandığınızdan Daha Kritik Bir Rol Oynayan Müthiş Duygu: Kıskançlık

Kızlık Zarının Evrimsel Süreçteki Yeri Nedir?