Geçirdiği Dönüşümle 3. Dünya Ülkesinden Asya Kaplanına Dönüşen Ülke: Tayvan

Pek çok ülke tarafından tanınmayan Doğu Asya ülkesi Tayvan, geçirdiği ekonomik ve politik dönüşümle adından söz ettiriyor.
Geçirdiği Dönüşümle 3. Dünya Ülkesinden Asya Kaplanına Dönüşen Ülke: Tayvan

1912'de kurulan tayvan ya da diğer adıyla "çin cumhuriyeti" bugün komşusu çin sebebiyle uluslararası alanda resmen tanınmasa da tüm gelişmiş ülkelerin kültürel ve ticari bağlarının bulunduğu bir ülke. bunun sebebi ise teknolojik ve ekonomik olarak gelişmiş ülkeler arasında bulunması ki bu durum imf gibi birçok ekonomi otoritesi tarafından ifade ediliyor. kurulduğunda üçüncü dünya ülkesi olan tayvan'da bugün kişi başı milli gelir imf verilerine göre 25bin dolar civarında ki bizimkisi 8,5bin dolar civarında seyrediyor. bunun sebeplerini ve tayvan'ın gelişim sürecini özetleyerek aktarmak istiyorum.


1950'li yılların başında, tayvan gelişmemiş ülkeler sınıfında yer alıyordu ve insani gelişmişlik endeksinde de dünya'da sonlardaydı. ancak 50'li ve 60'lı yıllarda yani soğuk savaş yıllarında amerika tarafından bize de yapılmış olan ekonomik yardımı, tayvan iyi kullandı. ekonomi 1952 ve 1961 arasında ortalama %9.21 büyüdü.

1980'e gelindiğinde, aşağıda imf veritabanından temin edilen grafikte de görüleceği üzere "kişi başına düşen milli gelir" henüz türkiye ile eşit seviyedeydi. tayvan ilk yıllarda gerçekleştirdiği toprak reformu ile sermaye birikimi oluşmasına olanak sağladı. daha sonra ilerleyen yıllarda sahip olduğu en değerli üretim aracına yatırım yapmaya başladı:"beşeri sermaye" yani insana yatırım yaptı. sanayi sektörünün ihtiyacı olan teknik personeli ve mühendis kadrosunu yetiştirecek okullar inşa etti.


devlet eliyle bilişim altyapısı ve enformasyon teknolojilerini üretecek şirketler için altyapı tesis edildi. teknoparklar oluşturuldu. bizdeki gibi nereye aktığı sorgulanmayan sonu gelmez kredi teşvikleri verilmedi. tekstil gibi katma değeri nispeten düşük ve işgücü yoğun sektörler yerine katma değeri yüksek, teknoloji yoğun bilişim sektörüne yatırım yapıldı ve bugün tayvan'ın en çok ihraç ettiği ürün olan elektronik entegre devrelerin altyapısı hazırlandı. bunları yapan tayvan düşünün henüz 50 yıl öncesinde 3. dünya ülkesiydi. 1997 doğu asya ekonomik krizinden çok düşük seviyede etkilendi. bunun sebepleri ise: finansal sektör ekonomisi içinde büyük bir yer kaplamıyordu, bizim kobi diye adlandırdığımız küçük ve orta ölçekli şirketler ekonomisinin bel kemiğini teşkil ediyordu ve bu firmaların kredi borcu sürdürülebilir seviyedeydi.

doğalgaz, petrol, maden zenginliği bulunmayan, önemli bir tarım ürünü üretmeyen tayvan, kurduğu teknolojiye dayalı endüstri ve bu endüstriyi işletecek kalifiye işgücü ile bildiğin çağ atladı son 20-30 yılda. bugün singapur, hong kong ve kore ile beraber asya kaplanları arasında sayılan tayvan güncel verilere göre 68 milyar dolar cari fazla veriyor ve enflasyon yıllık %1,1 ülkede.


tüm bunlar gerçekleşirken tayvan aynı zamanda politik olarak daha çoğulcu ve demokratik bir sisteme geçiş yaptı. dibinde bulunan baskıcı çin rejimine rağmen bunu başardı. tayvan uzun yıllar boyunca milliyetçi çin partisi (kuomintang) tarafından yönetildi. 1987'de sıkı yönetimin kaldırılması ile yeni bir süreç başladı ve 1991-2000 arasında anayasa değişikliği ile çok partili sisteme geçildi. 2000 yılındaki seçimde "demokratik ilerleme partisi" seçimi kazandı ve devlet başkanı ilk defa seçimle başa gelen birisi oldu. 2004 yılındaki başkanlık seçiminde zafer %0.2 farkla yine "demokratik ilerleme partisi"nin oldu. mçp sonuçlara itiraz etse de yüksek mahkeme seçimin geçerli olduğunu ilan etti. lafın kısası demokratik ve hesap verebilir bir düzene geçtiler yıllar içerisinde. mesela şöyle bir haber buldum araştırırken: tayvan ekonomi bakanı 2017'de gerçekleşen ve bir gece süren elektrik kesintilerinin insan hatası kaynaklı olduğunun ortaya çıkması sonrası istifa etmiş ve istifası kabinede kabul edilmiş. ülkedeki demokrasi kültüründen daha fazla bahsetmeye gerek yok sanırım.

özetlemek gerekirse, 23 milyon nüfuslu tayvan, tek elden ve baskıcı bir rejimle yönetilen komşusu süper güç çin'in aksine çoğulcu demokrasi ile yönetilen ülkelerin de ne kadar başarılı olabileceğini tüm dünyaya göstermiştir.

kaynaklar:
https://www.reuters.com/…-resignation-idush9n1ep015
https://www.forbes.com/…om-prosperity/#199d6e34670c
https://www.imf.org/…datamapper/ngdpdpc@weo/tur/twn
https://en.m.wikipedia.org/…f_the_republic_of_china

Dört Ay İçinde 2. Kez Siyasi Karışıklık Yaşanan Venezuela'da Neler Oluyor?