Her Yerde Bulamayacağınız Bilgilerle Kült Yazar Edgar Allan Poe'nun Hayat Hikayesi

Edgar Allan Poe'nun trajedi ve edebiyat dolu hayatı, aşkları, eserleri. Buyrun.
Her Yerde Bulamayacağınız Bilgilerle Kült Yazar Edgar Allan Poe'nun Hayat Hikayesi

edgar allan poe, 19 ocak 1809 boston, massachusetts doğumludur ve 7 ekim 1849 baltimore, maryland’de ölmüştür. amerikan kısa öykü yazarı, şair, eleştirmen ve gizemlere ektiği ürkütücülük tohumları ile ünlü, hayran olunası şahsiyet. the murders in the rue morgue adlı eseri (1841), modern dedektiflik hikayesinin atasıdır ve korku hikayelerindeki yarattığı atmosfer, amerikan kurgularında rakipsizdir. the raven (kuzgun, 1845) ulusal literatürdeki en iyi bilinen şiiridir.

hayatı

poe, ingiliz aktris elizabeth arnold poe ile baltimore'lı bir aktör olan david poe'nun oğludur. annesi 1811'de richmond, virginia'da öldükten sonra poe, çocukları olmayan richmondlı tüccar john allan ve eşi tarafından sahiplenildi. daha sonra, klasik bir eğitim aldığı iskoçya ve ingiltere’ye (1815-20) gitti ve richmond'a döndüğünde bu eğitime devam etti. 1826'da 11 ay boyunca virginia üniversitesi'nde okudu. ancak üniversitedeki kumar kayıplarının artması ve bu bilginin koruyucu ailesine gitmesi üzerine hamisi, poe'nun okula devam etmesini istemedi ve poe richmond'a döndü. döndüğünde ilk işi, nişanlandığı haberini aldığı sevdiği kadın sarah elmira royster'ı bulmak oldu. 1827'de yeni byronic şiirlerin (lord byron), tamerlane'in ve diğer şiirlerinin bir kitapçığını yayımladığı boston'a gitti. yoksulluk onu, orduya edgar a. perry adı ile katılmaya zorladı ancak poe’nun üvey annesinin ölümü üzerine, john allan ordudan terhis edilmesini sağladı ve west point’teki abd harp okulu’na atanmasına yardımcı oldu.

gitmeden önce poe baltimore'da, al aaraaf, tamerlane ve minor şiirler'i (1829) içeren yeni bir cilt daha yayımladı. azimli bir şekilde, bir hafta boyunca tüm tatbikat ve derslerde devamsızlık yaparak akademiden kovulmaya çalıştı. new york'a gitti ve aralarından bazılarında john keats, percy bysshe shelley ve samuel taylor coleridge'in etkilerini hissettiren birkaç şaheseri içeren bir miktar şiir daha yayımladı. daha sonra, o muazzam hikayelerini yazmaya başladığı yer olan baltimore'a döndü. 1833 yılında ms. found in a bottle (şişede bulunan not) öyküsünü, haftada bir çıkartarak haftalık 50 dolar kazandı ve 1835'te southern literary messenger'ın (güney edebiyat habercisi) editörü olarak richmond'daydı. orada bir eleştirmen olarak bir isim yaptı ve genç kuzeni virginia clemm ile evlendi. virginia 13 yaşındaydı. poe, virginia tarafından şefkatli bir koca ve üvey ailesi tarafından da naif bir evlatlık oğul olarak değerlendirilir.


poe richmond’daki işinden kovulur ve içmek için new york’a gider. poe için alkol, aslında hayatının felaketiydi. kalabalık bir gruba iyi bir konuşma yapmak için hafif bir uyarıcıya ihtiyacı vardı, ancak bir bardak ispanyol şarabı, onu çılgınlığa itebilirdi. nadiren sarhoşluğa yenik düşse de, bu hali halk arasında sıkça görülüyordu. bu, poe'nun bir uyuşturucu bağımlısı olduğu varsayımına yol açtı ancak tıbba göre poe'nun bir beyin lezyonu vardı. 1838'de new york'ta uzun süredir yazılan bir öykü olan the the narrative of arthur gordon pym (nantucket'lı arthur pym'in öyküsü) yayımladı. bu eser, herman melville’in moby dick’inin ilham kaynağı olarak kabul edilir. 1839'da burton’s gentleman’s magazine'in philadelphia editörü oldu. aylık bir sözleşme poe'yu, william wilson ve the fall of the house of usher (usher evi'nin çöküşü) ,simli doğaüstü korku hikayelerini yazmaya yöneltti. ikincisi, sonraları poe'un kendisinin değil, poe'nin nevrotik bir "tanıdığının" yazıları haline gelmiştir.

daha sonra 1839'da poe’nun tales of the grotesque and arabesque  (olağandışı öyküler) eseri ortaya çıktı (1840). burton’s'tan haziran 1840’ta istifa etmesine rağmen, 1841’de burton's'ın, graham’s lady’s ve gentleman’s adı ile yayıma başlayan halef dergisine döndü. bu tarihten itibaren the murders in the rue morgue adlı tarihteki ilk dedektif hikayesini yazmaya başladı. 1843'te philadelphia'daki dolar gazetesi'nin the gold bug (altın böcek) ödülünü ve 100 dolarlık bir ikramiyeyi kazandı. bu poe'ya büyük bir tanıtım sağladı. 1844'te new york'a döndü, sun gazetesi için the balloon hoax adlı eserini yazdı ve new york mirror'da, daha sonra ömür boyu arkadaş kalacağı n.p. willis'in yazı işleri editör yardımcılığına atandı. 29 ocak 1845’teki new york mirror yazısında yazdığı en ünlü şiiri olan the raven, ona tek seferde ulusal bir ün kazandırdı. poe daha sonra, 1845'te kısa öykülerinin çoğunu yeniden yayımladığı, kısa süre yayım hayatı bulmuş olan haftalık dergi broadway journal'ın editörü oldu. bu geçen yıl boyunca, unutulmuş şair frances sargent locke osgood (lakabı fanny), poe'nun peşine takılmıştı. virginia buna itiraz etmedi, ancak fanny’nin edebi aşkı hakkındaki yazıları büyük skandala neden oldu.


the raven, şiirleri ve öyküleri 1845'te bütün olarak yayımlandılar ve 1846'da poe, “new york şehri edebiyatı” başlığı altında şehrin dedikodusu ve kişilikleri üzerine eskizi olan godey’s lady’s book'u yazdığı bir kır evine taşındı (mayıs-ekim 1846). bu eser, şehirdekiler tarafından iftira olarak nitelendirildi.

poe’un karısı virginia, 1847’de öldü. ertesi yıl rhode island’daki providence şehrine, bir şair olan sarah helen whitman’ı elde etmek için gitti. poe ile whitman arasında kısa süren bir randevulaşma süreci olmuştu. poe'nun ayrıca, annie richmond ve ona maddi açıdan yardım eden sarah anna lewis ile yakın ancak platonik denebilecek ilişkileri de olmuştu ve her birine "haraç" niteliğinde şiirler yazmıştı. 1848'de, bazı eleştirmenler tarafından bir şaheser ve başkaları tarafından da saçma olarak tanımlanan, evrenin transandantal bir açıklaması olan eureka eserini yayımladı. 1849'da güneye gitti, philadelphia'da birkaç kriz geçirdi ama sonrasında dul shelton ve devamında elmira royster'la nişanlandığı yer olan richmond'a ulaştı ve bütün bir yazı, sadece bir ya da iki kez nükseden kriz ile nispeten mutlu denilebilecek şekilde atlattı.

poe, eylül ayının sonlarında aldığı birkaç ölüm haberi sonrası baltimore’a gitti. orada alkol, kalp yetmezliği veya hala belirsiz olan nedenlerle vefat etti. baltimore'daki westminster presbiteryen kilisesine gömüldü.


mirası

okült ve şeytani olan romantizmin kuruluşu, poe’nun eserlerine çok şey borçludur. aynı zamanda poe'nun dışında, kavraması zor olan şeyleri, akla yatkın hale getirmek için nadir bir yetenek uygulayan poe'nun zekası ile ateşli hayallerine de borçludur. nesnellik ve spontanlık havası ile ürettikleri, poe'nun hayal gücüne ve ayrıntılı tekniğine yakından bağlıdır. çağdaş edebiyatın eleştirmeni, şiirin idealisti, dramatik sanatın hikayecisi olarak yaşam boyu büyük beğeni toplayan keskin sanatı poe'yu, evrensel olarak tanınan yazarlar arasında göze çarpan bir noktaya getirdi.

poe’nun karakterindeki olağanüstü gerçek, tuhaf bir dualitedir. çağdaş yargılamaların insan üzerindeki geniş ayrıntısı, neredeyse iki kişinin onun içindeki varlığına işaret eder gibi görünür. sevdiklerine karşı her zaman kibar ve sadıktı. keskin eleştirisinin özü olan diğerleri ise, onu sinirli ve bencil bulur ve ilke eksikliği olduğunu belirterek poe'yu suçlayacak kadar ileri giderler. ama hiçbiri dehşet dolu kabuslardan, karanlık suçların sebep olduğu içsel görüşünden veya poe’un ruhsal varlığında, adeta mezarlık fantezilerinden çıkmış gibi, dehşet verici bir ikincisinin yükseldiğinden bahsetmezler.


poe’nun en iyi çalışmalarının çoğu korku ve üzüntüyle ilgilidir

ancak sıradan durumlarda şair hoş bir arkadaşlık sunar. en başından beri edebiyatla ilgili anlatıları zekiceydi ve hem kendi şiirini hem de başkalarının şiirlerini, güzelliği aşan bir duyuyla inceledi. poe, william shakespeare'e ve alexander pope'a hayran kalmıştı. ziyaretçisi kuzgun'un, şiirinden sonra artık evcil ve sevimli bir hayvan olarak görülmemesine neden olduğu bir mizah anlayışı vardı. poe'un aklı göz önünde bulundurulursa, dualite daha çarpıcı bir hal alır. bir tarafta, idealist ve vizyonerdi. idealliğe duyduğu özlem hem kalbinin hem de hayal gücünün idi. kadınların güzelliğine ve tatlılığına olan duyarlılığı, en dokunaklı şiirlerinden olan helen'e, annabel lee, eulalie, cennette birine, ligeia ve eleonora'un yaratılmasına tam tonlu ilham verdi. israfel'de ise hayal gücü, onu maddi dünyadan sıyırıp bir hayal dünyasına götürdü. bu pythian havası, özellikle yaşamının sonraki yıllarının karakteristik özelliğidir.

daha genel olarak the valley of unrest, lenore, the raven, annie için ve ulalume gibi şiirlerinde ve nesirlerinde görünen, ürkütücü düşüncelerin, dürtülerin veya korkuların yol açtığı deneyimleri yoluyla maddi evreninden kaçınma tarzıydı. bu malzemeler, ölüm hikayelerinin (the fall of the house of usher, the masque of the red death, the facts in the case of m. valdemar, the premature burial, the oval portrait ve shadow), kötülük ve suç hikayelerinin (berenice, the black kat, william wilson, the imp of the perverse, the cask of amontillado ve the tell-tale heart), ölümden sonra hayatta kalma hikayelerinin (ligeia, morella ve metzengerstein) ve ölümcül hikayelerinin (the assignation, the man of the crowd) doğmasında etkili oldu. ender de olsa bazen karakterlerini esrarengiz güçlerin etkisine ya da bilinmezin ötesindeki aşılmaz yollara bırakmaz ancak yaklaşan ölümün acısını, sinirlerin titremesine neden olan araç olarak kullanır (the pit and the pendulum):


öte yandan poe, uzun anlatılarda olduğu gibi öyküleri tanıtan ya da ayarlarını oluşturan açıklamaların çoğunda da, küçük ayrıntıların yakından izlenmesine dikkat çeker. bununla yakından bağlantılı olan orancılık gücüdür. kendisini mantığıyla gururlandırdı ve bu gerçek başarısını, halk üzerinde sahip olduğu etkiden daha fazlasını kazanmak için dikkatle kullandı. bu nedenle yarattığı bilim kurgu ve dedektiflik hikayelerindeki, william legrand ve auguste dupin karakterlerine atfettiği düşünce, problem çözme ve kriptografinin özellikleridir.

aynı dualite sanatında da saklıydı. adeta yüksek bir müziksel ritim ve kelime çekiciliği duygusuyla melek gibi ilahi ya da garip bir şiir yazma yeteneğine sahipti. görkemli ilhamı, açıklık duygusu ve akıl yürütme düzeneği sebepleriyle ise, hastalıklı bir psikoloji problemini ya da sert bir tarzdaki komplo taslağını sanatında barındırıyordu. poe’nun başyapıtlarında, öfkesinin, aklının ve sanatının çifte içeriği, belki de çeşitli unsurlardan oluşan bileşiklerden daha etkili olan bir ton, yapı ve hareket birliği ile kaynaşmıştır.

"Edgar Allan Poe Boston'a dönüyor" heykeli.

bir eleştirmen olarak poe, dilin ve yapının doğruluğu üzerine büyük bir stres yarattı

bütünlüğünü kurmak adına araştırdığı kısa hikaye için kurallar oluşturdu: poe'ya göre kısa hikaye, tam bir eylemle ilgili olmalı ve bir gün içinde, tek bir yerde gerçekleşmeliydi. bu bütünlüğe ruh halini ekledi ancak görüşlerinde nispeten aşırı değildi. uzun çalışmalara övgü yaptığı da oldu ve kimi zaman kaba bir şekilde sunulmadığı takdirde alegorilerin ve ahlaki değerlerin takdire şayan olduğunu düşünüyordu. poe, genellikle kendinden çok farklı bir işte çalışan özgünlüğe hayran kalırdı ve bazen çok küçük yazarların -beklenmedik şekilde- cömert bir eleştirmeniydi.

poe’un dehası yurtdışında erken tanınmıştı. hiç kimsenin, dünyanın ve abd'nin, fransız şair charles baudelaire ve stéphane mallarmé’den daha büyük bir şeye sahip olduğuna ikna etmek için daha fazlasını yapmasına gerek kalmamıştı. nitekim fransız edebiyatındaki rolü şiirsel bir ana model ve eleştiriye yol göstericiydi. fransız sembolizmi, poe'dan ödünç aldığı kompozisyon felsefesi ne dayanıyordu ve fransızlar poe'nun örneklerini, saf şiir teorisini oluşturmak için kullandılar.

Ünlü Yazar Edgar Allan Poe'nun Korkutucu Şekilde Önceden Gördüğü Anormal Olaylar