İnsanların, Sosyal Hayatlarında Sinsi Stratejiler Geliştirdiğini Savunan Makyavel Zeka Hipotezi

Niccolo Machiavelli'nin, Prens (Hükümdar) adlı eserinde siyasetin adeta kitabını yazdığını duymuşsunuzdur. Bu hipotez, her insanın üreme ve başarılı sosyal ilişkiler kurmak için makyavel stratejiler kurduğunu iddia ediyor. Kısacası hepimiz birer Machiavelli'yiz.
İnsanların, Sosyal Hayatlarında Sinsi Stratejiler Geliştirdiğini Savunan Makyavel Zeka Hipotezi

Nedir bu?

evrimsel psikolojide kullanılan bir kavramdır.

makyavelli zekası hipotezi, insanların ayırt edici bilişsel yeteneklerinin, sosyal rekabetçilerin daha yüksek sosyal ilişkiler kurmak ve üreme başarısı için bir araç olarak artan oranda daha gelişmiş makyavel stratejiler geliştirdikleri yoğun sosyal rekabete dayalı olarak evrimleştiğini ortaya koyan görüştür.

zekâ araştırmaları, diferansiyel psikoloji ve davranış biyolojisinde bir canlının içinde bulunduğu sosyal gruptaki diğer üyeler ile başarılı bir şekilde anlaşabilme yeteneğini ifade eder ve isim babası olan niccolò machiavelli’nin 1513’te kaleme aldığı politik eylem teorisinin öncülerinden olan (bkz: il principe)'ye (prens) dayanır.


Şimdi kökenini ve detaylarını açıklayalım

niccolò machiavelli, hem medici'nin hükümdarlığı, hem de girolamo savonarola'nın kısa süren teokrasisinin ardından, 1498'den 1512'ye kadar floransa'daki consiglio dei dieci başkanlığını yapmıştır. medici, 1512'de tekrar iktidara geldiğinde, machiavelli makamını kaybetmiş ve san casciano'daki mütevazı malikanesine sürülmüştür. burada ünlü eseri il principe yi yazmış fakat bu eser 1532'de, yani ölümünden sonra basılmıştır. bu eserde machiavelli, hristiyan hümanizminin ahlaki ilkelerine oldukça zıt denilebilecek ölçüde yönetenler için güce nasıl sahip olunacağı ve bunun nasıl muhafaza edilebileceğine yönelik kılavuzlar belirlemiştir. machiavelli'nin temel düşüncesine göre, devlet çıkarları söz konusu olduğunda aldatma, ihanet ve hatta zulüm, sistemin güçlenmesi ya da genişlemesine hizmet etmesi durumunda izin verilebilir şeylerdir. gelişen devlet kurumu machiavelli'ye göre yönetenin ahlaki bütünlüğü ve dürüstlüğüne kıyasla en büyük iyi konumundadır. bunu yaparken, yönetenlere verdiği tavsiyeleri, aşağıdaki alıntılardan da anlaşılacağı üzere oldukça karamsar bir insan profili çizerek temellendirmiştir:

"soylular kurnazca bir tutumla ve hırsın etkisiyle sana bağlanmıyorlarsa, senden çok kendilerini düşündüklerinin belirtisidir bu; prens onlardan kendini sakınmalı ve açık düşmanlarıymış gibi onlardan çekinmelidir, çünkü kötü günlerinde her zaman prensin devrilmesine destek vereceklerdir."

tahtın ele geçirilmesi özelinde ise machiavelli şu sözlere yer vermiştir:

"işgalci, bir devleti ele geçirdiğinde, yapması gereken bütün yıkıcı şeyleri gözden geçirip hepsini bir anda yapmalıdır ki, her gün yinelemek zorunda kalmasın ve yinelemediği için de insanlarda güven duygusu yaratabilsin ve onlara iyilik ederek gönüllerini kazanabilsin. ürkeklik ya da basiretsizlik nedeniyle başka türlü davranan kişi, bıçağını hep elinde tutmak zorunda kalır"

bunun yanında, güç ile oynarken belli bir iki yüzlülüğün kesinlikle avantajları olabileceği sonucuna varmıştır:

"bu niteliklere sahip olmak ve her zaman uymak zararlı, sahipmiş gibi görünmek ise yararlıdır. sözgelimi, merhametli, sözüne sadık, insancıl, dürüst, dindar görünmek yararlıdır, olmak da; ama zihnini öyle hazırlamalısın ki, olmaman gerektiğinde, tersine dönüşmeyi bilmeli ve bunu yapabilmelisin."

bu özlü sözler ışığında, "makyavelizm" kavramının, gaddar iktidar politikaları ile eşanlamlı hale gelmesi şaşırtıcı olmamalıdır. machiavelli'nin öğretileri kısa bir süre sonra kilise temsilcileri, daha sonra aydınlanma ve ahlak filozoflarından oluşan geniş bir muhalefet doğurmuştur. bu karşı akım "anti-makyavelizm" olarak nitelendirilmiştir. en ünlü temsilcisi ise, 1740'ta "anti-makyavel" isimli polemik yazısını yayınlayan prusya kralı (bkz: büyük frederik) olmuştur:

"machiavelli'nin yönetim sanatına ilişkin kitabını her zaman dünyada dolaşan en tehlikeli kitaplardan biri olarak düşünmüşümdür."

"dünya kendisini, yalnızca adalet, bilgelik ve nezaket temeli üzerine kurulan gerçek devleti yönetme sanatının, machiavelli'nin dünyaya sunma küstahlığında bulunduğu o her bakımdan yanlış ve iğrenç öğretisine tercih edileceğine ikna edecektir."

burada ilkeler özelinde birbirlerine zıt olan iki ekstrem durum belirtilmiştir. iktidar değer açısından nötr olduğu için ve toplumun zarar görmesinin yanı sıra yararı için de kullanılabildiğinden, siyasi güçlerin serbest oyununda iki tariften hangisinin üstün geldiği açık bırakılmalıdır. bu soruya dünya tarihi incelenerek karar verilemeyeceği de kesindir.

"makyavelizm" kavramı, 1960'lı yıllardan itibaren sosyal psikolojide yer almaya başlamıştır. o dönemlerde, "bir insanın başkalarını etkili bir şekilde kontrol altına alabilmesi için hangi psikolojik karakteristiklere sahip olması gerekir?" sorusu üzerine araştırmalar yapılmıştır. bu doğrultuda richard christie, machiavelli'nin düşünce yapısını esas alarak, kişilerin değer yargıları ile uyumu doğrultusunda 20 önerme ile değerlendirilen machiavellianism scale'i (makyavelizm ölçeği) geliştirmiştir. bu değerlendirmede yüksek skor elde edenler, "high mach", düşük skor edenlere ise "low mach" olarak nitelendirilmiştir.

House of Cards

burada, aşağıdaki ifadeler değerlendirmeye tâbi tutulmuştur

- insanlarla geçinmenin en iyi yolu, onlara duymak istediklerini söylemekten geçer.

- tüm insanların fırsat olduğu anda devreye giren kötü karakter özelliklerine sahip olduğunu hesaba katmak, en güvenli yoldur.

- başkalarına tümüyle güvenmek, zorluklara davetiye çıkarmak yolunda emin adımlarla ilerlemek anlamına gelir.

bu uygulama sayesinde gerçekten de makyavelizm ölçeğine göre deneklerin bilişsel tarz ve grup davranışları nedeniyle alt gruplara sınıflandırıldıkları oldukça ilginç farklılıklar saptanmıştır.

bir şempanze, kendi çıkarları doğrultusunda hedeflerine ulaşmak için hemcinslerini (rütbe, gıdaya ya da üreyebilir dişi şempanzelere erişim ve saire.) "sosyal araç" olarak kullandığı zaman, bu zeka "makyavelyen" olarak nitelendirilebilir. nitelikli sosyal manipülatif davranış kazanan ve kaybedenler yarattığından, sürünün tüm üyeleri kendi yaşamsal çıkarlarını korumak için karşı stratejiler geliştirmeleri gerekir. bu donanım spirali ve bununla bağlantılı olan evolutionary pressure, yani evrimsel baskı, yükselen primat serisindeki şiddetli beyin ve zeka gelişiminden sorumlu tutulur.

örneğin, ortak avlanmaya ortak çıkarlar hakimken, üremede bu böyle değildir. yaş, cinsiyet, boy ve güç gibi klasik baskınlık özelliklerine ek olarak ittifaklara dahil olma yetisi, sürüde yükselenler için belirleyici konumdadır. burada akrabalık dereceleri çok önemli rol oynamaktadır, ancak birliğe dahil edilmek üzere partnerlerin başka şekillerde de kazanılması mümkündür: örneğin grooming (temizlenme) davranışı, avın paylaşılması ve de daha önce yaşanan bir kavgada karşı tarafa destek olunması ile. tüm bunlar, söz konusu hayvanların birbirleriyle bireyselleştirilmiş ilişkilere girerken işbirlikçilerini olası "rekabet değerleri" ile ilgili olarak doğru bir şekilde değerlendirebilmeleri şartını koşmaktadır. bu yeti yüksek rütbeli hayvanlar ve akrabaların tercih edilmesiyle ortaya çıkar. özellikle dişiler, sürü içindeki tartışmalarda güçlü tarafın yanında yer tutma konusunda kayda değer bir kesinlik göstermektedirler. ünlü primatolog frans de waal, şempanzelerin sosyal davranışlarında babunlara kıyasla çok daha fazla makyavelyen olduklarını söylemiş ve bunu "chimpanzee-politics" diye tanımlamıştır.

frans de waal, gruptaki yeni yeni yükselenlerin başlangıçta rütbe dövüşlerinde sürekli galip gelenleri desteklediklerini, aynı zamanda da onların sağladığı rüzgar ile sürünün başına geçme kavgası verdiklerini gözlemlemiştir. fakat bir erkek, alfa pozisyonuna ulaşmayı başardığında taktiğini radikal bir şekilde değiştirdiği gözlemlemiştir: bu noktadan sonra, daha güçlü olanlara karşı daha zayıf olanlar desteklenmiş; bu şekilde rütbe savaşı veren hırslı erkekler engellenmiş ve alfa pozisyonundaki hayvan zirvedeki pozisyonunu korumuştur. buna ek olarak frans de waal, yüksek rütbedeki hayvanlar ile çatışmaları önlemek için tasarlanmış bir dizi şaşırtma manevrası tarifinde bulunmuştur: yalandan topallama, baskın hayvanların bakışları karşısında ereksiyonunu gizleme, ancak genç bir dişi yaklaştığında soyunma; yüksek rütbedeki yaşlı hayvanların kavgada uzlaşmaya gidildiği durumlarda hazır bulunmaları vb. bu tür manevralar söz konusu hayvanın, hemcinslerinin belirli durumlarda nasıl tepki vereceğine ilişkin bir imaj oluşturabilme ön koşuluna sahiptir. bu theory of mind, yani zihin teorisi olarak adlandırılan ve amaçlanan tüm sosyal manipülasyonların temeli haline gelen oldukça karmaşık bir bilişsel performansı tanımlamaktadır.

marc hauser, doğal seçilimin en nihayetinde bireyin ister düşmanlar ile dövüşlerindeki anatomik yapıları olsun, ister sosyal beceriye yönelik davranışlardaki nöronal iletişim ağları olsun, şansını artıran her şeyi teşvik ettiğini belirtmiştir. bu aynı zamanda fonksiyonel diye nitelendirilen aldatmacalar, yani yanlış uyarı sesleri (örneğin bir rakibi korkutmak için) ve taktiksel aldatmacalar (örneğin birisini yiyecek kaynağından uzaklaştırmak için cinselliğe hazır olma yalanı) arasında ayrıma gidilmesini de sağlar.

Atiye Dizisi Üzerinden Kendini Aramak Üzerine Yola Çıkanlara Tavsiyeler

İnsan Doğasını Mükemmel Analiz Ederek Siyasetin Kitabını Yazan Dahi: Niccolo Machiavelli

Siyasetin Çimentosu Denebilecek Kadar Benimsenmiş Olan Acımasız Öğreti: Makyavelizm