Kızılderililer Haricinde Pek Çok Farklı Kültürün Kullandığı Haberleşme Aracı: Duman

Dumanla haberleşmenin ayrıntıları ve hangi kültür ve milletlerin kendisini kullandığı üzerine fikir verici bir özet.
Kızılderililer Haricinde Pek Çok Farklı Kültürün Kullandığı Haberleşme Aracı: Duman

haberleşmenin en eski yöntemlerinden birisi dumanla olanıdır. hepimizin aklına dumanla haberleşme deyince küçükken izlediğimiz red kit çizgifilmlerinin ve western filmlerinin de etkisiyle elinde bir kilimle dumana yön veren bir kızılderili gelir. fakat bu olay nasıl gerçekleşir? yani dumana nasıl yön ve şekil verilerek karşı tarafın ne demek istediğimizi anlaması sağlanır? bir alfabesi var mıdır? işte bunu merak edenler için bu olay şöyle:

öncelikle dumanla iletişim sadece kızılderililer tarafından değil pek çok millet tarafından kullanılan ilkel bir haberleşme aracıdır. 

eski çin’de çin seddi boyunca görev yapan askerler kuleler arası iletişimi dumanla sağlıyordu. bu sayede bilgi birkaç saatte 750 km uzağa iletilebiliyordu. bu kulelerin tek işlevi vardı. o da düşmanın geldiğini haberdar etmek. gündüzleri duman geceleri de ateş yakılarak düşmanın geldiği diğer bir kuleye haber verilmiş oluyordu. yani lotr olayı. ancak çinliler bu sistemi biraz geliştirmişti. farklı düşmanlar için farklı malzemeler kullanılarak dumanın rengi ve yapısı değiştiriliyordu. aynı şekilde farklı büyüklükteki düşmanlar için de farklı sayıda yığın yakarak düşmanın büyüklüğü hakkında bilgi veriliyordu.


bu konuda ilginç de bir olay var. yalancı çoban hikayesi. anlatılana göre çin kralı you, eşini eğlendirmek için diğer kuledeki askerlerine sahte bir sinyal vermelerini emreder. kendi kulesindeki askerlerinin paniklediğini gören eşi de bu olayı komik bulur. bu olayı sürekli tekrarlayan kral yüzünden askerler artık gerçek düşman geldiğinde kılını kıpırdatmadığı için kral öldürülmüş. kim bilir, belki bizim hikaye buradan alıntıdır. bu olayın belgelerle sabit olması da bizim araklama ihtimalimizi güçlendiriyor (kaynak).

kızılderililer bu iş için genelde nemlenmiş çimler kullanıyordu. ve onların amacı da tehlikeyi haber verme üstüne kuruluydu. onlarınki biraz farklıydı. bir tepeden gönderilen duman, tepenin eteklerinde yakılmış bir ateşten yani tepenin yarısından itibaren yükseliyorsa bu bir sorun olmadığı ancak ateş tepenin zirvesinden yakılmış ise bu bir tehlike olduğu anlamına geliyordu.

Kızılderililerin duman işaretlerine temel örnekler.

gelelim dumanla haberleşmeyi en çok geliştiren ve bu alanda bir alfabe bile oluşturan antik yunana. evet dumanla haberleşme deyince aklımıza hep kızılderililer gelir ancak antik yunan için dumanla haberleşme kızılderililerden daha fazla anlam ifade ediyordu. 

antik yunanda dumanla haberleşme için bir alfabenin var olduğu bilgisini dönemin tarihçisi polybios’tan öğreniyoruz. polybius bir tarihçi olmasının yanında adının verildiği polibius square adlı kriptografi yöntemiyle de tanınır. bu yöntem gayet basit ve ilkel bir yöntemdir. aslında bildiğimiz satranç tahtasıdır. karelere bölünmüş bir kare sahası üstüne sayılar ve harfler sıralanır ve örneğin 23 denildiğinde h harfi denmek isteniyordur. bu bizim için çözmesi basit de olsa da yunanlar tarafından kullanılan bir yöntemdi.

polibius square örneği


yunanlar dumanla haberleşme yöntemini kullanarak istedikleri her bilgiyi hızlıca iletmek istiyordu. ancak dumanla haberleşme yapısı gereği doğaçlama bilgileri iletemiyordu. belli hareketlere önceden anlam yüklenilerek ancak belli başlı bilgilerin iletilmesini sağlayabiliyordu. ve bu nedenle genelde tehlikeyi haber verme amacıyla kullanılıyordu.
işte bu sorunu yunanlılar yukarıdaki kriptografi yöntemini kullanarak çözdü. ilk olarak meşaleleri iki grup halinde yan yana dizdiler. daha sonra harfin denk geldiği sayının meşalelerini yaktılar. ve tüm kelime ya da cümle oluşana dek bunu tekrarladılar.

en iyi şekilde anlaşılması için örnek çizimler


dumanla haberleşmenin günümüzde bazı ritüeller için kullanıldığı görülür

örneğin papalık seçiminde sistina şapeli'nin bacasından bir ateş yakılır. eğer çıkan duman beyazsa kardinaller papayı seçmiştir ancak siyahsa henüz seçmemiştir. bunun yanısıra amerikada izcilere de dumanla haberleşme öğretilir. onlarınki de önceden belirlenmiş olayların iletilmesi amacıyladır. örneğin: kayboldum, su buldum vb gibi.

Sol taraf: Papa henüz seçilmedi. / Sağ taraf: Papa seçilmiştir.


Mors Alfabesinin Tarih Hikayeleriyle Harmanlanmış Enteresan İcat Edilme Serüveni