Kurtuluş Savaşı'nın Pek Tanınmayan Kahraman Havacılarından Biri: Mehmet Fazıl

1889-1923 yılları arasında yaşayan ve bu toprakların belki de en kritik zamanlarında büyük işler başaran pilotu tanıyoruz.
Kurtuluş Savaşı'nın Pek Tanınmayan Kahraman Havacılarından Biri: Mehmet Fazıl

mehmet fazıl kurtuluş savaşı'nın yiğitlerinden biridir. kendisinin adı nedense pek bilinmez. ülkemizde de havalimanı, askeri ürünlere vb. nedense ismi verilmez... türkiye'de öyle bazı tarihi yanlışlar vardır ki düzeltemezsiniz, örneğin şu fotoğrafta yer alanlar türk havacıları değil, hurdacı çocuklardır. bu yanlışları bir türlü düzeltemedik gitti:


kurtuluş savaşındaki yiğitleri tanımak için şehit binbaşı mehmet fazıl bey'i tanımadan olmaz

fazıl bey 1889 yılında arnavutluk'un şehirlerinden olan işkodra'da doğmuştur. dönemin bunalımlı geçen balkan zamanlarında çevresinde gördüğü askerlerden etkilenerek subay olmaya karar vermiştir. kuleli askeri lisesi ve harbiye mektebinde eğitim almıştır. 1910'da mezun olmuştur. mezun olduğu yıllar ile türk hava kuvvetleri'nin doğuş yılları denk gelmektedir. mahmut şevket paşa tarafından yeni yeni kurulmaya başlanan türk hava kuvvetleri'ne girme isteği kendisinde oluşmuştur. 1912 yılında piyade sınıfından havacı sınıfa geçmiştir. havacı kalpaklı bir fotoğrafı:


bu dönemde osmanlı havacıları henüz teknik bilgi ve birikime sahip olmadığından ötürü eğitim almak için avrupa'ya gönderilmişlerdir. fazıl bey ve 6 arkadaşı ingiltere'de bulunan bristol havacılık okuluna pilotluk eğitimi için gitmişlerdir.


fakat fazıl bey'in eğitimleri tamamlanmadan acil olarak osmanlı imparatorluğuna geri çağrılmıştır. bu dönemde balkan savaşları patlak vermiş, osmanlının pilot ihtiyacı dış kaynaktan henüz karşılanamamaktadır. oluşturulan edirne hava müfrezesi'ne atandı. balkan savaşlarında keşif uçuşları yaptı. fakat burada osmanlı'nın havacılık durumunun pek iyi olmadığını bizzat gördü. teknik yetersizlikler, koordinasyon gibi eksikliklerin, dost unsurlara düşmandan daha çok zarar verdiğini gördü.

balkan savaşlarının bitmesinin ardından osmanlı'daki pilotların eğitimlerinin iyileştirilmesi için yeşilköy tayyare mektebinde baş uçuş öğretmeni olarak görev yapmaya başladı. buradaki amaç pilotların standardize edilmesi ve uçuş saatlerinin fazlalaştırılmasıydı.

fakat bu dönem de çok uzun sürmedi. osmanlı'nın 1. dünya savaşı'na girmesiyle birlikte çanakkale cephesinde görevlendirilmiştir. 25 ağustos 2014 tarihinde deniz uçağıyla bu bölgede keşif faaliyetlerini yürütmüştür.

bu dönemde osmanlı-almanya müttefikliğinden ötürü osmanlı devleti birçok alman uçağını sipariş etmiş ve envantere almaya başlamıştır. üsteğmen rütbesinde olan fazıl bey bu dönem hem uçakların teslimatlarını yapmak hem de eksik uçuş eğitimini almak için almanya'ya gönderilmiştir. almanya'dan dönüşün ardından 2. tayyare bölüğü olarak bağdat'a gönderilmiştir. burada ingilizlerden ele geçirilen uçakların tekrardan aktif hale getirilmesinde görev almıştır. tekrardan aktif olan bu uçaklarla ingilizlere karşı keşif ve taaruz görevleri yapılmıştır.

bağdat'ın ardından arapların çıkardığı isyan faaliyetlerini bastırmak için gönderilen türk kara bölüklerine istihbarat ve hava desteği görevi sağlamak için medine cephesine gönderilmiştir. fakat medine'nin olumsuz hava şartları osmanlı havacılarını çok zorlamıştır. fakat fazıl bey ve ekibi bu zorlu hava yapısına (çöldeki kum fırtınaları, aşırı yükselip alçalan sıcaklık vb.) rağmen çok başarılı keşif ve taarruz uçuşları yapmıştır. çöl kaplanı fahreddin paşa tarafından bizzat ödüllendirilmiş ve takdir edilmiştir:


medine'de devam eden zorlu dönemlerin ardından itilaf devletleri'nin istanbul'a olan hava saldırılarının artmasıyla beraber tekrardan istanbul'a çağrılmıştır. fazıl bey ilerleyen günlerde ingilizlere karşı türk havacılık tarihine damga vuran bir zafere imza atacaktı.

25 ekim 1918 tarihinde 5 ingiliz uçağı rutin olarak istanbul'u bombalama görevine başlamıştır

bu 5 uçağa karşı osmanlı da 5 savaş uçağı görevlendirmiştir. öğle saatlerinde kalkış yapan uçuş kolunda 2 alman, 2 türk ve 1 avusturyalı pilot bulunmaktadır. fakat uçuş kolunun kalkışından kısa bir süre sonra alman pilotlar uçaklarını ters istikamete çevirerek, muharebeden kaçmışlardır. bu kötü durumun üstüne avusturyalı pilotun uçağı ve vecihi bey'in komuta ettiği türk uçağı da arıza yapmış olduğundan 2 uçak yeşilköy'e dönmüştür. fazıl bey havada yalnız olarak 5 ingiliz uçağına ilerlemektedir. yiğit bir osmanlı havacısı olan fazıl bey çok saldırgan bir şekilde ingiliz uçaklarıyla itdalaşına girişir. 5 ingiliz uçağını savuşturur. ingiliz uçaklarından 3'ü ağır, 2si hasarlı olmak üzere kaçmaya başlarlar. fazıl bey burada çok büyük bir başarı sergilemiştir. nitekim tekrardan kalkan vecihi bey ve avusturyalı max suchin anılarında çatışma alanına yetiştiklerinde çoktan ingiliz uçaklarının kaçmış olduğunu, fazıl bey'in onları kovaladığını söylemektedir.

fakat fazıl bey de ağır yaralanmıştır. vücuduna toplamda 7 adet mermi (2 akciğer, 1 mide, 1 karaciğer, 1 parmak, 2 kol) isabet etmiştir. ağır yaralı ve parmağı kopuk şekilde yeşilköy'e iniş yapmıştır. uçak indiğinde yanına giden teknisyenler fazıl bey'i hastaneye kaldırmışlardır. haydarpaşa gata askerî hastanesinde tedavi görmeye başlayan fazıl bey'in durumu iyileşmeye başlar. bu dönemde mondros ateşkes antlaşmasının imzalanmasıyla savaş fiilen durur. istanbul'a gelen ingiliz havacıları bu adamı bizzat ziyaret ederek saygılarını sunar, tebrik ederler.

fazıl bey bu başarılarından sonra tayyare istasyon komutanlığına yükseltilmiştir

fakat fazıl bey burada sadece komutanlık yapmamaktadır. aklı anadolu'da yükselen milli mücadele hareketindedir. nitekim kararı netleşmiştir. ne pahasına olursa olsun bu mücadeleyi destekleyecektir.


fazıl bey istasyonunda bulunan uçakları, malzemeleri, pilot/rasıt ve teknisyeleri mümkün mertebe anadolu'ya geçirmeye çalışmıştır. fakat ingilizler'in yüksek denetiminden ötürü anadoluya geçirilebilen ekipman sayısı düşüktür.

milli mücadele ile birlikte osmanlıdan kalma bütün uçaklar tek elde toplanmış, 4ü keşif 13ü av olmak üzere 17 uçak milli mücadelenin emrine sunulmuştur. av uçaklarından kartal müfrezesi oluşturulmuş fazıl bey burada muharip birlik komutanlığına geçmiştir. https://twitter.com/…lik/status/1357358257304522754

fakat fazıl bey sadece komutanlık yapmamış, bizzat milli mücadele'de görev yapmıştır. 1. inönü muharebesi'nde 5 sorti keşif uçuşu yaparak düşmanın cephe gerisinde bulunan faaliyetlerini incelemiştir.


2. inönü muharebesinde dumlupınar mevkisi ve afyon-altıntaş bölgelerinde bulunan yunan unsurlarına karşı keşif uçuşlarına katılmıştır. sakarya meydan muharebesinde ise 40 sorti uçuşun 12'sini bizzat kendisi yapmıştır. bu muharebelerde teknik imkansızlıklar kendisini çok üzmüştür. büyük taarruza kadar yeni uçak alımı ve eldeki uçakların tam faal hale getirilmesi amaçlanmıştır. toplamda 18 adet uçak faal alde göreve hazırlanmıştır. fazıl bey de büyük taarruzda bir yunan uçağını düşürmüş, bölge üzerinde keşif ve yakın hava desteği görevlerinde bulunmuştur. milli mücadelenin başarıyla bitmesiyle beraber fazıl bey harp, muharebe gümüş liyakat, 5. rütbeden kılıçlı mecidi madalyası, gümüş imtiyaz madalyası, istiklal madalyası ve tbmm'den takdirname ile ödüllendirilmiş, büyük taarruz sonrası binbaşı rütbesine yükseltilmiştir.

fakat mücadele sonrası bile fazıl bey'in havacılık aşkı bitmemiştir

kendisi yeni kurulan türkiye cumhuriyeti'nin havacılarının eğitilmesi için görevlendirilmiştir. izmir'de kurulan yeni uçuş eğitim komutanlığı'nın komutanı olmuştur. binbaşı fazıl bey, komutan olmasına rağmen öğrencilerinin uçuşlarına bizzat katılmıştır. bu gayretleriyle öğrencilerini yetiştirmeye devam ederken, pilot emin bey ile yaptığı bir eğitim uçuşunda uçağı düşmüş ve şehit olmuştur. 27 ocak 1923'te kaybettiğimiz bu büyük türk havacısı, öğrencisi emin bey ile izmir hava şehitliği'ne defin edilmiştir.

allah rahmet eylesin, ruhu şad olsun.

https://twitter.com/…aba/status/1002513596205723653


garp cephesi komutanı ismet paşa ve fazıl bey'in de bulunduğu türk havacıları


halide edip adıvar ve fazıl bey'in bulunduğu türk havacıları

not: meraklısı için emin kurt ve mesut güventaş'ın birinci dünya savaşı’nda istanbul’a yapılan hava saldırıları kitabını okumanızı öneririm.

kaynakça

hv. şehit bnb. fazıl bey'in hayatı - osman yalçın
orgeneral muzaffer ergüder'in havacılık anıları
türk havacılık tarihi cilt 1-2-3
iclal-örses arşivi
http://tayyareci.com/arsiv/fazilbey.asp
https://tr.wikipedia.org/wiki/mehmet_fazıl
https://bilgideryam.com/…koruyan-yuzbasi-fazil-bey/
https://aa.com.tr/…lkinin-kalbinde-yasiyor/1477679#
http://ole-nikolajsen.com/fazil.htm