Merkez Bankası, Fiyat İstikrarı Sağlamakta Neden Zorlanıyor?

Döviz kurunun tekrar hareketlendiği günümüzde, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ile ilgili bu soruyu cevaplandıralım.
Merkez Bankası, Fiyat İstikrarı Sağlamakta Neden Zorlanıyor?
iStock

"merkez bankası'nın temel amacı fiyat istikrarını sağlamaktır."

türkiye cumhuriyet merkez bankası'nın internet sitesine girdiğinizde en başta bunu görürsünüz. ben kendimi bildim bileli böyledir bu. kimse de çıkıp demez ki abi böyle diyorsun da bu amaç senin tek başına başarabileceğin bir yük değil demez yıllardır. sorgulanmaz bu.

bu görevin ağırlığını tartışmadan önce dünya'daki merkez bankalarına dönüp bir bakalım isterseniz.

1. en büyükten başlayalım, fed

fed diyor ki "benim beş tane görevim var": para politikasını tatbik etmek, finansal sistemin istikrarını sağlamak, finansal kurumların sağlamlık ve itibarlarının devamını sağlamak, ödeme sistemlerinin güvenlik ve etkinliğini sürdürmek ve tüketicinin korunmasını sağlamak. tabii bu fed olduğu için görevleri de gücü nispetinde.

FED: Merkez Bankaları Sistemi. 23 Aralık 1913'te kurulan ABD'nin merkez bankasıdır.

https://www.federalreserve.gov/aboutthefed.htm

2. avrupa merkez bankasına bakalım bir de

ecb, euro'yu kullanan 19 ülkenin ortak merkez bankası durumunda. o da diyor ki bizim temel görevimiz euro bölgesindeki fiyat istikrarını sağlamak ve euro'nun satın alma gücünü korumaktır.

https://www.ecb.europa.eu/ecb/html/index.en.html

3. japonya merkez bankası ne diyor?

para arzını ve parasal politikaları yürüterek finansal istikrarı ihdas etmektir benim görevim diyor.

https://www.boj.or.jp/en/about/outline/index.htm/

4. biraz yakına ve kuzeye bakalım, rusya'ya dönelim hemen

o da yine düşük enflasyon ve fiyat istikrarı benim öncelikli görevimdir diyor.

https://www.cbr.ru/eng/dkp/

görüldüğü üzere genel olarak finansal istikrarı sağlamak ve fiyat istikrarını sürdürmek merkez bankalarında temel amaç. ancak bana kalırsa türkiye gibi bir ülkede fiyat istikrarı - yani enflasyon -merkez bankasının etki alanının dışında kalıyor. tabi bu bence.

nedenlerinin ise şunlar olduğunu düşünüyorum

1. dışa bağımlı olduğumuz için birçok ürün ithal. ithal ürünlerin fiyatını belirlemek de bizim elimizde değil. bugün iphone 2 bin dolar, seneye bakmışsın 4bin dolar. telefonu bırak, et dahi ithal. et gibi birçok ürünün fiyatı etki alanımız dışında kalıyor.

2. petrol ve doğalgaz fiyatları yine bizim etki alanımız dışında kalıyor. ithal ettiğimiz ülkeler ne fiyat verirse o geçerli. bu ürünlerin de doğrudan ve dolaylı olarak enflasyon sepetinde ağırlıkları yüksek.

3. ülkemizde tarımda profesyonel bir anlayış mevcut değil. mevsim şartları yıldan yıla rekolteyi ve hasılatı etkiliyor. bu sene 2 lira olan ürün seneye 8 lira olabiliyor. bir sel vuruyor, bir hortum oluyor, sebze ve meyve fiyatları patlıyor. yanı sıra, tarım ürünlerinin de sepetteki etkisi yüksek. merkez bankası başkanının tarım politikalarına girişecek hali yok. yani etki alanı dışında.

4. ürünlerin üstündeki vergi yükü o kadar fazla ki - mesela otomobil - ürünün fiyatını başlı başına değiştiriyor. dolayısıyla bu ürünlerin fiyatı da etki alanı dışında. çünkü maliye politikasına karışamaz.

5. ekonomi kırılgan (fragile) olduğu için kur şoklarına açık durumda. dış politikada yapılan hamleler kurları olumsuz yönde etkileyebiliyor. kurların ithal ürünlerdeki etkisi denize atılan taş gibi dalga dalga büyüyerek ürünlere nüfuz ediyor. dış politika, merkez bankasının etki alanının dışında.

özetlemek gerekirse

ekmeğin, etin, sütün, sebzenin, meyvenin, bindiğin arabanın, tarlayı sürdüğün traktörün, içine koyduğun benzinin, evi ısıtmak için kullandığın doğalgazın, doğalgazdan ürettiğin elektriğin, evi yapmak için kullandığın demirin fiyatını senin belirleyemediğin, hatta tahmin edemediğin yerde fiyat istikrarını nasıl sağlayacaksın diye sormazlar mı?

açık konuşalım, para politikası sadece para politikası değildir. siyaset, dış ve iç politika ve maliye politikası para politikasının etki alanını sınırlar. işten bu sebeplerden dolayı merkez bankasına tek başına bu görevi yükleyip hesap sormak bana kalırsa ağırdır.

Merkez Bankası'nın Faiz Artırımı Ne Anlama Geliyor?