Neden Uyuyoruz?

İnsan neden uyur? Uyumak şart mıdır? Hayatımızın çok önemli bir kısmını uyuyarak geçirdiğimiz için bu soruların aklınıza gelmesi muhtemel. O halde açıklamaya çalışalım neden uyuduğumuzu.
Neden Uyuyoruz?
iStock

kısa kısa uykunun faydaları ve nörolojisinden bahsetmek istiyorum.

uyumak, açık bir şekilde fiziksel ve psikolojik olarak kendimizi iyi hissetmemizi sağlar. fareler ve insanlar üzerinde yapılan deneyler gösterir ki uykusuz kaldığımız her geçen gün sonunda fiziksel ve mental olarak anormallikler göstermeye başlar ve belirli bir süreden sonra ise ölürüz. bu yüzden uyku, ontogenetik gelişim için gereklidir.

uyku, hafızanın gelişmesi için de gereklidir. yapılan bir deneyde bilişsel ve hafıza gerektiren bir matematik işlemini tekrar eden denekler eğer yeterince uykularını alıp ve aynı işlemleri uyandıktan sonra yine icra ettiklerinde daha başarılı olmuşlardır. yeni öğrendiği şeyleri pekiştirebilmeleri için uyku gerekiyordu. aynı şekilde beyin bu matematiksel işlemleri günün sabah saatlerinde akşam saatlerine göre daha başarılı ve hızlı bir biçimde gerçekleştirebiliyorlardı. 

deneklerin fmri kayıtları da uyku esnasında hafızaya aktarılan bilginin beyinde yeniden organize edildiğini ve sağlamlaştırıldığını gösteriyordu. detaylar için uzun süreli bellek çeşidinden bahsettiğim şu yazıya bakabilirsiniz:


uyku sırasında hafızaya aktarılan bilgiler daha önce öğrenilmiş olan bilgilerle iliştiriliyor ve yeni bağlantılar kuruluyordu. bir başka deyişle uyku yaratıcılığı arttırıyordu.

yine aynı sebeplerle uyku öğrenmeyi de arttırır. yeterince uyku alınmadığında öğrenmenin de yavaşladığı pek çok deney ile ortaya konmuştur. belki çocukların daha çok uyumasını da bu şekilde açıklayabiliriz. çocukların metabolizmaları bize göre daha yüksektir; buna rağmen yoruluyor gibi durmuyorlar. sebebi çok fazla uyaran ile çok fazla yeni şey öğreniyor olmaları olabilir.

yine bir çalışmada, deneklere deneyin başında pozitif, negatif ve nötr öğeler bulunduran üç farklı resim gösterildiğinde ve sonunda hangisinin akıllarında kaldığı sorulduğunda negatif resimlerin seçilme durumu diğerlerine göre açık ara öndeydi. görünen o ki uykusuzluk, mutsuzluğa da neden oluyordu.

uykusuzluk günlük problemleri daha da büyütmemizi sağlar. öyle ki uykumuzu aldığımızda düne ait o problem daha çözülebilir gelir insana.

aynı denekler uzun süre uykusuz bırakılıp bu kez sadece negatif öğeli resimlere baktığında ise beyin fmri kayıtları amigdala ile prefrontal korteksin birlikte çalışmadığını göstermiştir. amigdala biliyoruz ki öfke gibi duyguların (sadece öfke değil elbet) kontrol merkezidir ve hayati durumlar için düşünmeden refleksif hareketler ile hareket etmemizi sağlar. eğer prefrontal korteks ile birlikte çalışırsa korteks amigdalayı baskılar ve kontrolsüz öfke patlamaları yaşamayız. bu anlamda prefrontal korteks bizi biz yapan ahlak gibi değerlerin de yeşerdiği yerdir.

uykusuz deneklerde oluşan bu bağlantısızlık fmri kayıtları ile tahmin edildiği gibi hareketlerine de yansımıştır. sanki uykusuzluk insanı daha ilkel bir seviyeye götürüyordu.

son olarak uykusuzluk bağışıklık sistemimizin düşmesine neden olur. yeterince uyumayan insanlar grip gibi hastalıklara daha kolay yakalanırlar.

bazı insan ve hayvanlarda hypocretin adlı molekülün üretilmesini sağlayan reseptörün bir proteininde ilgili genin eksikliği veya üretilmemesi narkolepsi denilen gün içinde aniden rem uykusuna geçme hastalığı olarak bilinen rahatsızlığa yol açar. kişi aniden rem uykusuna geçtiği için bedeninin motor hareketleri engellenir ve dışarıdan bakıldığında aniden bayılıyor gibi görünür. bu hastaların da bazılarında bu molekülün eksik çalışmasının altında salt genetik faktörler değil uykusuzluk, uyku bozukluğu ve stres gibi faktörlerin bulunması olduğu düşünülüyor.

görülüyor ki uyku hem mental ve bilişsel hem de fiziksel sistemlerimiz için gerçekten gereklidir. atalarımız uyuyarak tehlikeye karşı açık kalsa da işte bu faydaları sebebiyle; uyku, evrimsel süreç içinde seçilime uğramıştır. tehlike arzeden canlılar da uyurlar bunu unutmamak lazım. o halde uyku, seçilimden başarıyla çıkabilmek için bedelini karşılayacağı bir fayda içermelidir. 

canlılar, tehlikelerden saklanacak şekilde güvenli bir bölgede uyurlar. ya da böyle yaparak hayatta kalmışlardır.

not: yazının bazı kısımları mutlu beyin kitabından derlenmiştir.

Dolar Neden Yükselir ve Neden Düşer?

Yemekten Sonra Neden Uykumuz Gelir ve Ağırlık Çöker?