Otomobillerdeki Fren Sistemi Arızalarına Dair Her Şey

Arabalarda sıklıkla görülen fren sistemi arızaları ile ilgili bilmek isteyeceğiniz her şey. Fren esnasında araba neden titrer, fren yaparken neden ses gelir, pedal basılı kaldığında ne yapmak gerekir? Bunlar ve çok daha fazlasının cevabı içerikte.
Otomobillerdeki Fren Sistemi Arızalarına Dair Her Şey

bir otomobilde kusursuz olarak görevini yerine getirmesi, bakımlarının kesinlikle aksatılmaması, en küçük bir arıza hissiyatında bile vakit kaybetmeden servise gidilmesi gereken sistemlerin bütünüdür fren sistemi.

kullanıcı bazında arızasına müdahale edilecek bir yapıya sahip değildir, tek yapabileceğiniz fren hidrolik seviyesini kontrol etmek ve arıza gözlemi yapmaktır. 

ilk olarak bu sistem nasıl çalışıyor anlatayım

ilerleyen satırlarda ne gibi arızalar yapar ve öncesinde nasıl anlarız gibi konulara değineceğim. ana parçaları şunlardır:

- servo fren (westinghouse) 
- fren merkezi 
- kampana / balata 
- hidrolik boruları ve kabı 
- fren pedalı 
- limitör (abs'siz araçlar) 
- silindirler
- disk / balata 
- vakum borusu 

motor çalışır halde iken frene bastığınız zaman, westinghouse aracılığı ile fren merkezi üzerine bir basınç uygularsınız. westinghouse'un görevi bu basınç olayını en yukarıya taşımak fakat sizin uygulayacağınız kuvveti en aza indirmektir. pedala bastığınız zaman fren merkezi içerisinde bulunan hidrolik ileriye ittirilir ve hidrolik boruları aracılığıyla, teker üstünde bulunan silindirlere ulaşır. bu silindirin içine giren hidrolik, sağa sola ya da içeri olacak şekilde açılır ve üstünde bulunan balataları disklere yapıştırır. frenleme sağlanır. pedal bırakılınca basınç kaybolur ve balatalar disklerden ayrılır. en basit anlatımı bu şekildedir:

kampanalı, diskli, havalı gibi türlü türlü fren sistemi mevcuttur. otomobillerde kullanılan fren sistemleri hidrolik ile çalışır. bu sebeple hidrolik kaçağında fren sistemi anormal şekilde çalışmaya başlar.

hidrolik sıvısının bu sistem içerisinde tamamen kusursuz bir şekilde beklemesi gerekir. içinde oluşabilecek en küçük bir hava baloncuğu bile frenlemeyi doğrudan etkiler. sağ ya da sol tekere uygulanan basınç değiştiği için, frenleme beklenen şekilde olmaz ve bir fren esnasında araç sağa ya da sola çekme yapabilir. bunun sonucunda özellikle ıslak zeminlerde savurma meydana gelebilir.

fren sisteminde en sık karşılaşılan arızalardan birisi hidrolik kaçağıdır. bunun sonucunda hidrolik seviyesi düşecek ve bir süre sonra ön panelde bir uyarı lambası yanacaktır. bu noktada umursamayıp hidrolik seviyesini fren merkezi üzerine kadar düşürür ve sonrasında ekleme yaparsanız sistem hava yapar. belirli zaman aralıklarında fren hidrolik seviyesi mutlaka kontrol edilmelidir. bazı durumlarda hidrolik aniden boşalabilir bir borunun çatlaması ya da kopması gibi farklı bir sebeple, bunun sonucunda fren pedalı aniden yumuşar ve yavaş yavaş dibe inmeye başlar (pedal ezilir). böyle bir durumda hemen güvenli bir yere aracın çekilip, hidrolik kaçağının nereden olduğu öğrenilemeye çalışır. genellikle eğilip teker içlerine bakıldığı zaman kaçağın nedeni belli olur.


fren merkezi arızası

fren merkezi çok sık arıza yapan bir parça değildir fakat zamanla içindeki lastikler aşınmaya ve hidrolik sıvısını westinghouse içine çekmeye başlar. bunun sonucunda fren hidrolik seviyesi düşer fakat belirgin bir kaçak tespit edilemez. gerçekte olan ise, hidrolik westinghouse içerisinden motor içerisine çekilir ve yakılıp egzozdan atılır. fren ile ilgili bir problem yaşıyorsanız ve egzozdan her zamankinden daha fazla beyaz duman çıkıyorsa, hidrolik seviyesi azalıp herhangi bir kaçak görünmüyor ise, fren merkezi arızalıdır. yenisi pahalı olabileceği gibi, tamir takımı ile onarım yoluna gidilebilir. tavsiyem; merkez orijinal ise yine orijinal tamir takımını değiştirerek uzun yıllar sorunsuz kullanabilirsiniz. örnek bir fren tamir takımı:


westinghouse arızası

servo fren de denir. arızası hemen kendini belli eder. frene bastığınız an bir tısss sesi duyuyorsanız, pedal çok sert ise, üst üste frene bastığınız zaman (motor çalışırken) pedal sertleşiyorsa, westinghouse arızalıdır.

motoru çalıştırmadan fren pedalına bir defa basın, gayet yumuşak bir şekilde aşağı inmesi gerekir. ardından pedala birkaç kez daha basın ve pedalın şişmesi yani sertleşmesi gerekmektedir. bu olmuyorsa westinghouse arızalıdır. aynı şekilde pedalı pompalayıp sertleşmeden sonra pedala basılı tutarak motoru çalıştırın. pedalın aniden aşağı düşmesi gerekir, düşmüyor ise westinghouse arızalıdır. westinghouse sistemi üzerinden motora bir hortum gider, bu hortumda kaçak var ise yine aynı belirtileri alırsınız. parça değiştirmeden önce, hortumda kaçak var mı yok mu kontrol edin. elinizi hortum üzerinde gezdirip bir vakumlama var mı kontrol edin. motor çalışırken hortumu çıkarmayın, motor devri sonlara dayanır. hortumda kaçak olması durumunda, frene basınca motor devri düşüp yükselebilir.

pedal ezilmesi

trafik lambalarında ayağınız pedal üzerinde beklerken pedalın yavaş yavaş aşağı düşmesi durumu olabilir. en sonunda pedal tabana kadar iner ve pompalama neticesinde tekrar eski halini alır. 

bunun sebebi bellidir:

- fren merkezi kaçırıyordur
- sistemde hava vardır
- aniden oluştu ise ciddi hidrolik kaçağı (bir süre sonra frenler tamamen boşalır ve uyarı lambası yanar) şu lambalardan biri yanar:


pedal ezilmesi arızasının westinghouse ile bir ilgisi yoktur. günden güne temposu artarak devam ediyor ve hidrolik eksiliyor ise, sistemde kaçak vardır. hidrolik sıvısı eksiltmiyor ise merkez kaçırıyordur.

sistem hava yapmışsa yine aynı şekilde pedal özellikle çok sık frenleme sonrası aşağı doğru iner. ilk frende değilde sonraki frenlemelerde bu sorun çoğalıyorsa sistemde hava vardır.

pedal sertleşmesi

bu sorunun tek nedeni westinghouse arızasıdır. pedal ilk basışta normal ve sonradan kendini yukarı ittiriyor ise kesinlikle westinghouse. ayrıca westinghouse hortum çatlağı da bu soruna yol açar.

frenlerin basılı kalması

fren pedalına bastınız ve pedal aşağıda kaldı. sebebi westinghouse arızasıdır. şimdi şöyle anlatayım, fren pedalına basıp bıraktığınız an pedal yay sistemi ile geriye çekilecektir zaten, fakat sizin hissiyatınıza göre pedal westinghouse tarafından itilmiyor da, sadece yay tarafından geri çekiliyor. bu tamamen sizin anlayabileceğiniz bir şey, eğer böyle bir durum söz konusu ise westinghouse arızalıdır. fakat pedal gayet düzgün geriye itilip eski konumunu alıyorsa, sorun fren merkezinden kaynaklıdır.

fren esnasında oluşan titreme

frene basınca direksiyon ya da pedal titriyordur. hatta buna ses bile eşlik edebilir. birçok kişinin başına gelir ve sebebi genellikle disklerin eğilmesinden kaynaklıdır diye söylenir, fakat birçok sebebi olabilir. öncelikle en çok karşılaşılan sebeplerinden bahsedeyim.
balatanın bitmesine gerek yok, zamanı geçmiş ve kullanım ömrünü tamamlamış dandik bir balata, aracınızı gayet sağlam titretir. ilk olarak balata değişimi yapılması gerekir. fakat siz orijinal bir balata taktırdınız, daha yeni değişti ve her şey olması gerektiği gibi fakat araç yine titriyor. ikinci en önemli sebebi ise fren disklerinden birinin yapısının bozulmuş olması olabilir. özellikle uzun süreli fren kullanımı sonucunda iyice ısınan disk üzerine bir suyun temas etmesi hafif yapısal bozuklukları beraberinde getirebilir. sorun balatadan kaynaklanmıyor ise disklerin tornaya verilip hafif bir tıraş edilmesi bir defaya mahsus olmak üzere mümkündür. 

disklerde sorun görünmüyor ve yine de titreme bitmediyse, amortisör üst takozları bi elden geçirilebilir. arızalı olması durumunda araç silkelenir her frende. özellikle bir titriyor, bir titremiyor şeklinde olursa amortisör takozları olabilir. 

titreme önden mi arkadan mı kaynaklanıyor el freni ile tespit edip o konuma doğru yoğunlaşın. arızalı bir disk: 


bu konuda önemli bir bilgi daha vermek istiyorum; eğer frene bastığınız an araç bir anda titremeye başladıysa teker yerinden çıkmak üzere olabilir. bi kenara çekip bijonları kontrol edin.

fren esnasında gelen ses

hepimiz trafikte duyarız ve birçoğumuzun da başına gelmiştir. bazen sürekli olarak devam eder ya da bir süre bu ses duyulur ve kaybolur. sebeblerine bakalım.

aniden ses başladıysa panik olmanız gereken bir durum yok. balata arasına taş ve tuz gibi sert bir cisim girebilir. bu cisim fren esnasında ince tiz, hatta ortalığı ayağa kaldıracak derecede ses yapabilir. ilk yapmanız gereken şey bir petrole girip, tazyikli su ile tekerleri içten dıştan yıkamak. tabancanın ucunu jant içerisine kadar sokun ve güzelce yıkayın. ses kesildiyse sorun çözülmüştür. (sıcakken yapmayın) fakat ses kesilmiyor ise bir servise gidip kontrol edilmesinde fayda var, balata bitmemiş dahi olsa sertleşen bir balata da aynı sesi çıkarabilir.

fren balataları bittiği zaman, sürücüye bunu bildirmek için balatanın üzerinde (tam bitmeye yakın yerlerinde) bir metal vardır. bu metal diske değer ve devre tamamlanıp ön panelde lamba yanar. bu metalin diske değmesi ses yapabilir. kısaca balata bitiyordur. bitik ve yeni balata: 


limitor arızası

limitor artık piyasada kalmadı fakat ben yine de abs'li olmayan araçlar için yazmak istiyorum. limitorü arızalı olan bir otomobili birçoğumuz trafikte görmüştür. özellikle toros, şahin, lada gibi eski model araçlarda fren yapıldığında bir bakarsınız araba yanlamış gidiyor. adı üstünde limitor olan parçanın görevi, her tekere eşit miktarda basınç göndermektir. birisine çok basınç gönderildiği zaman araba tek tekerden kilitlenir ve geçici bir kontrol kaybı oluşur. tamiri ve parçası ucuzdur.

dot3 - dot4 - dot5

her kafadan bir ses çıkıyor fakat ben doğrusunu yazayım. kesin bilgi yayalım :) fren hidroliği olarak canınız hangisini isterse onu kullanabilirsiniz, bir sıkıntı olmayacaktır fakat şöyle bir durum vardır; iki farklı hidroliğin birbirine karışmaması gerekir. rakam büyük olunca fren daha iyi tutacak diye bir şey yok, rakamların büyük olmasının sebebi kaynama noktalarıdır. siz binek otomobil kullanıcıları için dot3 ya da dot4 önerilir fakat ağır vasıta ve sürekli fren gerektiren taşıtlar için dot4 ya da dot5 önerilir. dot5 neredeyse ömürlük bir hidrolik sıvısıdır ve içine su teması olmadığı sürece kullanılabilir. benim tavsiyem alın dot4 koyun. hatta istediğinizi koyun, sıkıntı yok. 

fren hidrolik sıvısı için şu yazımdan daha detaylı bilgiler elde edebilirsiniz:


ekstra olarak da birkaç şey eklemek istiyorum. fren pedal lastikleriniz eskiyse mutlaka değiştirin. sert ve panik bir frende ayağınız bu lastikten kayıp boşa çıkabilir.


fren sistemi şakaya gelmez, kullanılan tüm parçaların orijinal olması hayatınızı kurtarabilir. şu videoda orijinal ve yan sanayi iki fren balatasının verdiği tepkileri izleyebilirsiniz: