Özel Bir Başarı Hikayesi Olan Türkiye'nin İlk Milli Seyir Füzesi: SOM

TÜBİTAK SAGE tarafından geliştirilen, Türkiye'nin ürettiği ilk milli seyir füzesi olan SOM'un başarı hikayesi.
Özel Bir Başarı Hikayesi Olan Türkiye'nin İlk Milli Seyir Füzesi: SOM


som füzesinin başarı hikayesi anlatılırken, bu füzenin öncelikle tarihinin incelenmesi gerekir

biraz 90'lı yıllara gidelim. kardak krizi zamanlarına... kardak krizi'nde türk tarafının yunan tarafına verdiği devlet aklı dolu hareket yunan tarafında soğuk duş etkisi yaratmıştı.

güney kıbrıs rum yönetimi'nde (gkry)  bu dönemlerde s-300 siparişinde bulunuyordu. bu tarz a2/ad hava savunma sistemleriyle bosna ve kosova'da tanışmaya başlayan türk hava kuvvetleri rakibi yunan hava kuvvetlerinin hamlesini görerek f-4 terminatör 2020 modernizasyon projesi kapsamında israil'den popeye seyir füzeleri tedariki istedi. 46+54 olmak üzere iki pakette toplam 100 adet popeye ı seyir füzesi tedarik edildi. füzeler eskişehir 1.ci ana jet üssünde konuşlandırıldı.


yunanistan da alımlar yapmaya başladı. bu alımlar elbette yunan mirage filosuna da yapıldı. yunanistan, eurofighter alımını iptal edince f-16larını desteklemek için yeni mirage 2000-5 siparişi ve eldeki mirage filosunda modernizasyon kararı aldı. bu dönem gkry'de s-300 siparişinde bulunuyordu. bu projeler kapsamında fransa’ya 10 adet yeni mirage-2000-5 (mirage-2000 egm) siparişi verildi. elde bulunan mirage filosundan da 15 adet mirage 2000'nin 2000-5 seviyesine çıkarılması planlandı.

yunanistan modernizasyon kapsamında scalp-eg füzesi siparişi verdi. 300 km menzili olan bu füzelerden 90 adet yunan hava kuvvetleri envanterine girdi. bu füzeler türk hava kuvvetler için tehdit haline gelmişti. nitekim yunanistan küstahlık derecesinde yunan televizyonlarında scalp-eg füzeleriyle türkiye'yi vurma videosu paylaşacaktı:


ilk raunt beraberlikle biterken, türkiye galibiyet golü için çalışmalara başlamıştı...

som projesi ilk olarak 2005 yılında hvkk tarafından iç proje olarak başlatılmıştır

2006 yılına gelindiğinde ise tübitak sage'ye proje verilmiş ve 80 milyon dolarlık bir sözleşme imzalanmıştır. 2009 yılında ilk prototip ortaya çıkmış, geliştirmeler ise 2011 yılına kadar sürecekti. yer testlerinin, entegrasyon ve entelasyon çalışmalarının ve uçaktan ayrılma testlerinin ardından ilk atış için hazırlıklar tamamlanmıştı. tarihler 2011 haziran'ı gösterdiğinde som ilk kez görücüye çıktı.


som füzesi, hava kuvvetleri'nin 100.cü yıl kutlamalarında çiğli 2. ana jet üssünde 94-0088 kuyruk nolu ceylan filoya ait f-16 block 50 savaş uçağı üzerinde sergilendi.


tarihler 9 ağustos 2011 tarihine geldiğinde ise ilk fiili atış testi yapılması planlandı. atış için karadeniz’deki atış sahası seçildi. f-4 terminatör 2020 tarafından atılan som-a tipi ilk seyir füzemiz başarıyla atışını yaptı.

ilk atışın özel videosunu buradan izleyebilirsiniz:


bu ilk atış önemliydi. çünkü bartın açıklarındaki bir hedefe yaklaşık 190-200km mesafeden hassas bir şekilde hedefini vurmuştu. türk hava kuvvetleri için uzun menzilde ilk seferde bu denli bir vuruş gücü çok ciddi kabiliyet kazanımıydı. fakat som füzesinin önünde hala uzun bir yol vardı. öncelikle f-4 ve f-16'lardaki sertifikasyonların tamamlanması, milli motora geçiş, farklı harp başlıkları ve görüntüleyicilerin kullanılması için bir yol haritası belirlendi.

yol haritası

som füzesinde kullanılan fransız microturbo firmasından alınan tr40 turbojet motorunun milli muadili istenmiştir. 2010 yılında turbojet motorların geliştirilmesi projesi başlatılmıştır. projeyi 5 ocak 2012 tarihinde kale havacılık kazanmıştır.


ssm ile kale havacılığın yaptığı görüşmeler sonucunda toplamda 25 milyon $lık bir geliştirme sözleşmesi imzalanmıştır. geliştirmelerin 2016 yılında tamamlanması planlanmış fakat uygulanan ambargolardan ve teknik zorluklardan ötürü proje gecikmiştir.

2018 yılına gelindiğinde ise ktj-3200 ismiyle ortaya çıkan motorun test ve ateşleme görüntüleri ortaya çıkmıştır. sistemin som ve atmaca gibi platformlarda, diğer iha/siha sistemlerinde kullanılabileceği ifade edilmiştir. (ssb açıklaması)

2020 yılında ise sanayi bakanının yaptığı kale gezisinde, ktj-3200 motorunun 2020 sonunda kalifikasyon sürecinin başlaması, som üzerindeki testlerinin ise 2021 yılında başlanılıp, 2021 sonu 2022 başı gibi bitirilmesi planlanmıştır. (https://www.aa.com.tr/…liyor-hale-gelecegiz/2051960)

som-a ve som-b1

üretilen ilk versiyon olan som-a füzesinde ıns/gps, yrns(yeryüzü referanslı navigasyon sistemi)/tercom sistemleri kullanılmaktadır. tahripli patlayıcı başlığa sahip olan bu füzenin geliştirme ve üretim çalışmaları tamamlanmış, 2011 yılında türk hava kuvvetlerine teslim edilmiştir.


üretilen ikinci versiyon olan som-b1 füzesinde ise bu özelliklere ek olarak iir güdüm sistemi kullanılmıştır. bu şekilde son yaklaşma esnasında füzenin daha hassas bir şekilde hedefini vurması sağlanmıştır. som-b1 füzesinin ilk testi ise şubat 2012'de konyada yapılmıştır. 


testler başarıyla sonuçlanmış, vuruş anları anka tarafından görüntülenmiştir. 2012 yılında ise som b1 füzesinin geliştirme çalışmaları tamamlanmış, hvkk'ya teslim edilmiştir. ışık / pençe 2013 tatbikatında sistem sahada başarısını göstermiştir.


som-b2

som-b1 füzesi üzerinden geliştirilen versiyon farklı bir savaş başlığına sahiptir. som-b2 füzesinde harp başlığı iki kademeli tandem bir beton delici harp başlığı ile değiştirilmiştir. som-b2 ağırlığı 40 kg artarak 660 kg olmuştur. bu şekilde özellikle koruganlı uçak hangarları, mühimmat depoları, stratejik korunaklı hedeflerin başarıyla imha edilebilmesi yeteneği kazanılmıştır. som-b2'nin geliştirilmesi ise 2014 ortalarında tamamlanmıştır. ilk başarılı atış ise 2019'da yapılmıştır.


som-j

som a ve b versiyonlarına ek olarak 2014 yılında ana olarak f-35 jsf/mtu platformunda kullanılması planlanan som-j füzesinin geliştirilmesine başlanmıştır. 18 şubat 2014'te ssm ve roketsan arasında mutabakat imzalanmıştır.


22 ekim 2014 tarihinde ise roketsan-lockheed martin arasında işbirliği yapılmıştır. som-j füzelerinin f-35e entegrasyonunun başlaması için çalışmalar başlatılmıştır. ingilterede bulunan transonik rüzgar tünelinde testler başlamış, projenin 2019 yılında tamamlanması planlanmıştır.

türkiye'nin ilk alacağı f-35'in teslimat töreninde de som-j füzesi sergilenmiş, block 4'ten itibaren f-35 kullanıcılarının som-j füzelerini sipariş verip, kullanabilmesi planlanmıştır. fakat türkiye jsf programından çıkarıldığından ötürü bu durum gerçekleşmemiştir.

jsf için geliştirilen som-j füzesi f-35'in iç hacmine sığması için daha küçük bir tasarıma sahip. katlanabilir kanatlara ve 550~ kg ağırlığa sahip. kement veri ağına sahip olan bu füzenin hareketli hedeflere saldırı yeteneği de bulunmakta. türkiye f-35 jsf/mtu programından çıkarıldığı için som-j füzesini f-16 ve akıncı tiha'da, aksungur siha'da kullanmayı planlanmakta. nitekim saha expo fuarında, som-j yüklü akıncı tiha'lar gösterilmiştir. mmu için iç gövdede som-j taşınabilirliği ise hala belirsizliğini korumaktadır.


som-c1 ve som-c2

ailenin son üyeleri olan som-c1 ve som- c2 füzeleri ise ssb ve roketsan/tübitak sage tarafından ekim 2018'de geliştirilmeye başlanmıştır. som-c1 ve som-c2 füzelerinin meteksan savunmanın ürettiği kement tdl taktik veri bağı sistemi'ni kullanması planlanmakta. som-c1 füzesi som-b1 füzesinin veribağlı ve denizüstü hareketli hedeflere taarruz yetenekli versiyonu iken som-c2 füzesi ise som-b2 füzesinin veribağlı ve denizüstü hareketli hedeflere taarruz yetenekli versiyonudur. projedeki geliştirme çalışmaları devam etmektedir.


şimdiye kadar farklı paketlerden oluşmak üzere toplamda 500 civarı som füzesi siparişi verilmiş, bu füzelerin ciddi bir kısmı türk hava kuvvetleri'ne teslim edilmiştir. milli motorun tam anlamıyla gelmesiyle birlikte bu sayı daha da artacaktır. tübitak savunma sanayii araştırma geliştirme enstitüsü (sage) iş geliştirme ve strateji birim amiri murat yaşar özen, ytü savunma sanayi zirvesi'nde sistemin combat proven olduğunu ve sahada kullanıldığını açıklamıştır. 


peki som füzesinin bize kattıkları?

som füzesi sahip olduğu özel yetenekleri ile; türkiye’nin dostları için güven, düşmanları için tehdit olma özelliği ile göze çarpmaktadır. nitekim azerbaycan'a som-b1 füzesi teslimatı yapılmıştır.

ikinci olarak modüler yapısı sebebiyle farklı harp başlıklarını taşıyabilmekte, bu modüler yapısından ötürü gelişme ve geliştirme potansiyeli çok yüksek bir füzedir. dünyadaki muadilleriyle başarılı bir şekilde rekabet edebilmektedir. giderek artan millilik oranıyla, türk hava kuvvetlerinin elini güçlendirmektedir. nitekim yerli motorun (ktj-3200) tam teslimatıyla mtcr anlaşmasına müteakiben 300km üzeri versiyonlarında geliştirilmesi başlanacaktır. ki özellikle som-er deneysel projesiyle usaf'ın kullandığı jassm muadili seyir füzelerinin milli şekilde üretilmesi sağlanabilecektir.


som füzesi türkiye’nin ins, gps, yrns, iir arayıcı ve oha teknolojilerinin aynı platformda kullanılabilmesiyle uzun menzilde nokta vuruş hassasiyetine sahip ilk füzesidir.


ilk gözbebeğimiz som füzesi, türk savunma sanayii'nin ve türk havacılığının bir atılım projesidir. roketsan, türk hava kuvvetleri, tübitak sage tarafından birlikte başarıya kavuşturulan som füzesinin daha güçlü ve daha uzun menzilli versiyonlarını görmek dileğiyle

som füzesi özel bir öyküdür. ama en çok da istikbal göklerdedir diyen atatürk'ün izinden giden, bir avuç türk havacısının başarı öyküsüdür...

kaynakça