Türkiye'nin İlk Çift Motorlu SİHA'sı: Anka Aksungur

Türk Havacılık ve Uzay Sanayi Şirketi (TUSAŞ) tarafından 18 ay gibi kısa bir sürede geliştirilmiş, yüksek faydalı yük taşıma ve uzun süre havada kalma kabiliyetine sahip çift motorlu silahlı insansız hava aracı Anka Aksungur hakkında bilinmesi gerekenler.
Türkiye'nin İlk Çift Motorlu SİHA'sı: Anka Aksungur

anka-aksungur (tusaş aksungur) türkiye'nin ilk çift motorlu siha'sıdır. hakkında epeydir bir şeyler karalamak istiyordum fakat nasip bugüneymiş.

aksungur, türk havacılık ve uzay sanayi şirketi (tusaş) tarafından anka iha temel alınarak 18 ay gibi kısa bir sürede geliştirilmiş yüksek faydalı yük taşıma ve uzun süre havada kalma kabiliyetine sahip çift motorlu "male" sınıfı bir insansız hava aracıdır. kesintisiz çok rollü istihbarat, gözetleme, keşif ve taarruz görevleri için; eo/ır, sar ve sıgınt faydalı yükleri ve çeşitli firmaları tarafından geliştirilmiş birçok hava-kara mühimmatlarını kullanabilecek şekilde tasarlanmıştır.


aksungur iha geliştirilirken, kanat gövde gibi yapısal parçalar yeniden tasarlanmasına rağmen motor, aviyonikler ve kontrol istasyonu gibi bir çok alt sistem anka iha ile ortak kalmıştır. ortak sistem kullanımı aksungur kullanıcılarına bakım-onarımda ciddi avantaj sağlamaktadır

örneğin daha önce anka iha kullanıcısı olan türk deniz kuvvetleri personeli kısa bir eğitim sonucunda aksunguru rahatlıkla kullanabiliyor, bakım- onarım yapabiliyor ve idame ettirebiliyor. bu diğer anka kullanıcısı olan kuvvetleri de aksunguru değerlendirmeye itiyor.

ilk olarak 20 mart 2019 tarihinde tusaş kahraman kazan tesislerinde uçuş gerçekleştiren 19-001 kuyruk numaralı aksungur bu uçuşta otomatik iniş-kalkış özelliğini kullanarak 4 saat 20 dakika boyunca havada kalmış ve başarılı bir ilk uçuş gerçekleştirmiştir:


bu uçuşta yerdeki uçuş kontrol merkezindeki ekiplere ve tasarımcı mühendislere çok önemli veriler sağlanmış bu veriler sayesinde aksungur daha da geliştirilerek eksiklikleri kapatılmıştır. havacılıkta bu uçuşlar hava aracının seri üretim konfigürasyonuna ulaşması için önemlidir.

nitekim ilk üretilen aksungur ile yeni üretilen aksungur'lar arasında tasarımsal olarak farklılıklar, teknik olarak değişimler olmuştur

örneğin:

kanat açıklığı: 24 -> 24.2 m
uzunluk : 11.6m -> 12.5 m
havada kalış süresi : 40 -> 50+ saat olarak güncellenmiştir.


aksungur'un başlangıçta 2 adet prototipi üretildi ve bunlarla testler gerçekleştirildi

bu testler

* 2 eylül 2020 tarihinde 59. test uçuşu sırasında 49 saat havada kalarak türkiye’nin en uzun süre havada kalabilen hava aracı unvanını aldı.

https://twitter.com/…ist/status/1301172409916100614

10 eylül 2020 tarihinde gerçekleştirilen atış testlerinde aksungur ilk kez teber güdüm kitli mühimmatı ile hedefi başarı ile vurdu:


17 eylül 2020 tarihinde yapılan testlerde 20.000 feet irtifada 6 silah istasyonunda toplam 12 mam-l mühimmatı ile 28 saat havada kaldı:


24 nisan 2021 tarihinde ilk kez 340 kg ağırlığındaki kgk-siha-82 mühimmatı ile 30 kilometre uzaklıktaki hedef başarı ile vuruldu:


31 temmuz 2021 tarihinde yangınla mücadele kapsamında gözlem faaliyeti yürüten aksungur 72 saatte 60 saat havada kalarak kendi rekorunu kırdı.

aksungur konfigürasyonları

1. keşif gözlem

bu versiyon da aksungur'un uzun süre havada kalış ve yüksek irtifada göre görev yapabilme yeteneği öne çıkıyor. genellikle bu faaliyet yürütülürken iha üzerinde sadece eo/flır sistemi ya da sar radarı bulunuyor. çünkü iha üzerindeki her sistem kalkış ağırlığını arttırarak havada kalış süresini düşürüyor bu da gözlem faaliyeti yürüten bir platform için oldukça kötü bir durum.


bu konfigürasyon terörle mücadele bölgelerinde, sınır güvenliğinde, yangınla mücadelede, afet bölgelerinde (sel, deprem, çığ vb.)gibi olaylarda 40 saatten fazla havada kalarak hem havadan görüntü aktarımı yapıyor hem de bu işlemi diğer hava araçlarına göre çok daha ucuza yapıyor.

2. deniz karakol

deniz üzerinde uçarak düşman gemi ve denizaltıları tespit etmek, bilgiyi paylaşmak ve gerekirse imha etmek olarak söylenebilir. deniz karakol versiyonu flır sistemi, sar radarı, sonobuoy podu ve mühimmat entegre edilerek kullanılabiliyor

özellikle şimdiye kadar bu faaliyeti insanlı ve görece pahalı platformlarla yürüten ve geniş deniz sınırı nedeniyle birçok platforma ihtiyaç duyan türk deniz kuvvetleri için aksungur biçilmiş kaftan.

aksungur çok uzun süre deniz üzerinde düşman hedeflerini arayabilir tespit edebilir, merkeze bilgi, görüntü aktarabilir ve gerektiğinde mühimmatları ile bir gemiyi savaş dışı bırakabilir. ayrıca bu işlemi bir deniz karakol uçağı-savaş uçağından çok daha ucuza gerçekleştirebilir.


bir diğer önemli özellik ise aksungurun sonobuoy atabilme ve dinleyebilme kabiliyetinin olması. bu kabiliyet ile aksungur denizaltıların yerini tespit edebilme yeteneğine sahip olmuş olacak.

konu hakkında konuşan tusaş iha sistemleri genel müdür yrd. ömer yıldız:

"aksungur’a, deniz kuvvetleri komutanlığı için sonobuoy atma ve sonobuoy dinleme kabiliyetlerini şu anda entegre ediyoruz. bu yıl sonuna kadar sonobuoy atışını gerçekleştirmiş olacağız, birkaç ay sonra ise sonobuoyları dinliyor olacağız.” açıklamasını 9 haziran 2021 de yapmıştı."

kısaca sonobuoydan bahsedecek olursak sonobuoy insanlı ya da insansız hava araçlarından denize bırakılan bir çeşit akustik dinleme cihazıdır. denizde belirli bir derinliğe inen cihaz orada denizaltıların pervane gibi akustik gürültü oluşturabilecek parçalarını dinlemeye başlar.

sistem eğer herhangi bir gürültü tespit ederse bunu direkt hava aracına aktarıyor buradan da yer kontrol istasyonuna ya da merkeze aktarılarak deniz altı tespit edilmiş oluyor. sonobuoylar teknik özelliklerine göre değişmekle birlikte 8-9 saate kadar çalışabiliyor.

havacı olarak sonobuoy mevzusuna girmeyeyim. ilgilisi için bilgisel : https://twitter.com/…kop/status/1404898614015631364

3. silahlı taarruz

aksungur siha 6 silah istasyonunda 750 kg faydalı yük taşıma kapasitesi ile birçok düşmanı etkisiz hale getirebilir.

silahlı taarruz versiyonunda hedefler önce iha tarafından tespit ediliyor, ardından uygun mühimmatlar ile hedef etkisiz hale getirilebiliyor.

faydalı yük kapasitesinin yüksek olması sayesinde savaş uçaklarında kullanılan mk tipi genel maksat bombaları da dahil olmak üzere birçok farklı tipte ağır mühimmat kullanılabiliyor.


ağır mühimmatların insansız hava araçlarından kullanılabilmesi ise normalde savaş uçakları ile yapılan görevlerin ihalarla yapılmasını ve savaş uçaklarının yükünü belirli ölçüde azaltılması anlamına gelebilir.

örneğin normalde terör hedefi için 2 mk-82 bombası taşıyan f-16 savaş uçağı yerine aksungur aynı görevi çok daha maliyet etkin bir şekilde gerçekleştirebiliyor ve tabi ki bu süreçte f-16 filosu üzerindeki yük hafifletilmiş oluyor.

bir diğer önemli nokta ise bu mühimmatları savaş uçaklarına göre 4-5 kat daha uzun süre taşıyabiliyor olması. aksungur 12 mam-l ile 28 saat havada kalabilir ve bu uzun süre sonunda üzerindeki mühimmatlar ile hedefi etkisiz hale getirip üsse dönebilir ya da gözleme devam edebilir

4. sinyal istihbarat 

comınt/df, esm/elınt gibi sitemler ile milli istihbarat teşkilatının ihtiyaç duyduğu sinyal istihbaratını sağlayabilmek adına geliştirilmesi planlanmış özel bir aksungur konfigürasyonudur.

daha önce tusaş anka-ı modelini mit için geliştirmiş ve teslim ederek bu alanda deneyim kazanmıştı. muhtemelen bu kazanılan bilgi ve tecrübe aksungur sinyal istihbaratı modeline de aktarılacak ve ortaya çok başarılı bir ürün ortaya çıkacaktır.


teknik özellikler

*12.5 m uzunluk
*24.2 m kanat açıklığı
*3.1 m yükseklik
*50+ saat havada kalış süresi
*750+ kg faydalı yük
*40.000 feet maksimum irtifa
*3.300 kg maksimum kalkış ağırlığı
*250+ km link menzili
*pd-170 çift turbodizel motor
*750 kg yük ile 25k feet'te 12 saat havada kalma kabiliyeti
*tam otonom operasyon
*yedekli otomatik uçuş kontrol sistemi
*yedekli otomatik kalkış ve iniş sistemi
*yedekli elektrik güç üretim sistemi
*yedekli şifrelenmiş sayısal veri linki
*do-178b uyumlu yazılım
*750 kg yük ile 25k feet'te 12 saat havada kalma kabiliyeti
*tam otonom operasyon
*yedekli otomatik uçuş kontrol sistemi
*yedekli otomatik kalkış ve iniş sistemi
*yedekli elektrik güç üretim sistemi
*yedekli şifrelenmiş sayısal veri linki
*do-178b uyumlu yazılım

kullanılabilen mühimmatlar

aksungurun her kanadında 500kg, 300kg, 150 kg kapasiteli 3 adet silah istasyonu bulunmaktadır.

bu istasyonlarda şu mühimmatlar kullanılabiliyor:

mam-c, mam-l, mam-t
cirit, l-umtas
aselsan sdb
mk-81, mk-82, mk-83
teber, hgk, kgk
kuzgun ss/ tj/ ky
som-j

üretim sayısı

şimdiye kadar yer ve uçuş testleri için 2 adet
(19-001, 19-002) prototip ve deniz kuvvetleri komutanlığı'nın teslim aldığı ilk iha (20-003) olmak üzere 3 adet aksungur üretildi ve testleri yapıldı.
2021 sonuna kadar 3 adet daha üretilip dzkk'ya teslim edilecek.

yerli motor

tusaş motor sanayii (tei) tarafından tasarlanan pd-170 turbo dizel insansız hava aracı motorunun aksungur'a entegrasyonu konusunda iki şirket uzun süredir çalışıyor. tei genel müdürü tarafından 21 eylül 2021 tarihinde yapılan açıklamaya göre tusaş'a 60 adede yakın pd-170 motoru teslim edildi. bu motorların anka ve aksungurda kullanılmak için tedarik edildiği düşünüldüğünde sonraki aksungurlar pd-170 ile teslim edilecek diye tahmin edebiliriz.


ogm görevi

3 haziran 2021 tarihinde 19-002 kuyruk numaralı 2. prototip orman genel müdürlüğüne yangınla mücadele kapsamında kiralandı. görev için adana şakirpaşa havaalanına gelen aksungur yangınla mücadelede hedef tespit, teşhis ve gözetleme görevine başladı.

dzkk görevi

20 ekim 2021 de 20-003 kuyruk numaralı ilk seri üretim aksungur deniz kuvvetleri komutanlığına teslim edildi. 

teslimat töreni görüntülenen aksungur 6 silah istasyonunda 2'li mam-l mühimmatı olmak üzere 12 mühimmat ve mx-15d flır sistemi ile görüntülendi.

ancak iha üzerinde beklenildiği gibi sonobuoy podu ya da sar radarı yoktu bu nedenle aksungur'un deniz karakol versiyonunun henüz tamamlanmadığı çıkarımını yapabiliriz. tusaş yetkililerinin açıklamasına göre 2021 sonuna kadar ilk sonobuoy atımı ve dinleme faaliyeti yapılacak

deniz kuvvetleri giderek artan iha tedariki ile kabiliyetlerini arttırmaya devam ediyor. 10 adet tb2, 6 adet anka ve 1(+3) adet aksungur tedariki sonrasında türk donanması birçok ülkeden daha fazla sayıda ve kabiliyette iha'ya sahip olmuş oldu. özellikle aksungur, 750+ kg faydalı yük kapasitesi ve 50+ saat havada kalış gibi üstün özellikleri sayesinde donanmaya çok büyük yetenek kazandıracak. yine aksungur som, kgk, kuzgun, mam-t gibi mühimmatlarla özellikle düşman hücumbotları için ciddi tehlike oluşturacak

velhasıl kelam, türk havacılığı için bu öneme sahip ekipmanı kimse bilmez, arka plan oyuncusudur. ama değerlidir ve kıymetlidir.

"ne senden vazgeçeriz, ne senin eserinden"

kaynakça