Türkiye'nin İlk Pilotu ve THY'nin İlk Müdürü Mehmet Fesa Evrensev'in Az Bilinen Hikayesi

1 numaralı bröveye sahip, Türkiye'nin ilk pilotu ve THY'nin ilk genel müdürü Mehmet Fesa Evrensev'in hayatının özeti.
Türkiye'nin İlk Pilotu ve THY'nin İlk Müdürü Mehmet Fesa Evrensev'in Az Bilinen Hikayesi

mehmet fesa bey, istanbul'da 1878 yılında doğmuştur. liseyi galatasaray'da okuduktan sonra 1897 yılında harp okulu'na girmiştir. 1899 yılında harp okulundan süvari olarak mezun olmuştur. yaklaşık 10 yıl boyunca erzincan ve istanbul'da süvari olarak görev yapmıştır.


meşrutiyet'in ilanıyla birlikte türk hava kuvvetleri'nin kurulmasına başlanılmıştır. farklı sınıflardan askerler pilot alım başvuruları açılmış. fesa bey girdiği bu başvuruyu birincilikle kazanmıştır. 9 temmuz 1911'de fransa'ya uçuş eğitimine gönderilmiştir.


fransa'da bulunan bleriot uçak fabrikasının, uçuş okulunda eğitim almışlardır. yaklaşık 8 aylık eğitimin ardından fransa 780 numaralı bröve ile mezun olmuştur. türkiye'ye döndüğü zaman ise 1 numaralı uçuş brövesini alarak ilk sertifikalı türk pilotu olmuştur. bu dönem çıkan balkan savaşları'ndan ötürü osmanlı'nın ilk kez uçak kullandığı görülür. fesa bey de bu dönem balkan harbi'nde tayyare müfreze komutanlığı yapmıştır. bölgede çeşitli uçuşlar ve görevler gerçekleştirmiştir. bu dönemde öğretmen pilotluk da yapan fesa bey yeni satın alınan tayyarelere öğrenci yetiştirmeye başlamıştır. keza yeni pilotlar ve yeni tayyarelerin gelmesiyle toplu kol uçuşları icra edilmeye başlanmıştır. yine ilk kol uçuşu kendisinin liderliğinde 1913 yılında yapılmıştır.

osmanlı'nın 1. dünya savaşı'na girmesiyle birlikte fesa bey doğu cephesi'nde görevlendirilmiştir. amaç 3. ordu bünyesinde kurulacak olan tayyare görevini üstlenmektedir. blérıot xı-2 tipi 2 uçak ile keşif görevlerinin yapılması amaçlanmıştır. burada fesa bey'in başına talihsiz bir olay yaşamıştır. doğu cephesine gitmek için bindiği gemi karadeniz'de rusya tarafından batırılmıştır. fesa bey batırılan gemiden çıkar fakat ruslar tarafından esir alınır. bu dönemde fesa bey sibirya'da bulunan esir kamplarına götürülmüştür. sibirya'da bulunan ağır kış şartlarında esir kamplarında zorla çalıştırılmıştır. rusya'da bolşevik isyanın çıkmasıyla birlikte esir kampından firar etmiştir. bu dönemde geri dönmeye çalışsa da zorlu şartlar ve rusyadaki güvenlik sorunlarından ötürü dönememiştir. moskova'da fakir taklidi yaparak dilencilik yapmıştır. burada halit paşa'nın başkanlığını yaptığı türk askeri heyetini görünce yanlarına giderek bizzat kendisini tanıştırmıştır. burada heyetin sekreterliği görevini yaptıktan sonra kırım üzerinden yelken ile türkiye'ye tekrar geri dönmüştür. 14 haziran 1920 günü trabzon limanına ayak basmıştır. 


fesa bey döndükten hemen sonra milli mücadele döneminde doğu cephesinde görevlendirilmiştir. bu dönemde ermenilere karşı kara subayı olarak görev yapmıştır. ardından batı cephesinde görevlendirilmiştir. burada çeşitli hava görevlerinde uçuşlar yapmıştır. istiklal savaşının bitmesinin ardından gümüş liyakat, beşinci mecidi, hicaz ve istiklal madalyalarıyla ödüllendirilmiştir. cumhuriyetin ilk yıllarında ise seydiköy hava okulu (hava teknik okullar kmt. ilk hali) komutanlığına atanmıştır. bu dönemde sibirya'nın ciğerlerine ve vücuduna verdiği zarardan ötürü 18 ekim 1925'te askerlikten kendi isteği ile binbaşı rütbesinde emekli olmuştur. 


ama cumhuriyetin ilk yıllarındaki bütün havacılar gibi fesa evrensey'in de havacılık aşkı kolay kolay bitmemiştir. mehmet fesa evrensev 1923’de tayyare alma komisyonunda yer alarak fransa, almanya, italya ve ingiltere’de bulunmuştur.


yine fransızca, ingilizce, rumca ve arapça gibi dilleri çok iyi bildiğinden 1925-1933 yılları arasında hava müsteşarlığında çeşitli tercümanlık görevlerinde bulunmuştur. bu dönemde türk hava yolları'nın temeli diyebileceğimiz hava yolları devlet işletme idaresi'nin kurulması için de emekler göstermiştir. nitekim kurumun kurulmasınının ardından birincilikler havacısı olan fesa bey buraya da ilk genel müdür olarak atanmıştır. 


fakat artık sağlığı giderek kötüleşmektedir. 1943 yılında heybeliada sanatoryumu'nda kendisine akciğer tüberküloz'u teşhisi koyulmuştur. yine de fesa bey çalışmalarını devam ettirmekte kararlıdır. bu dönemde yine sivil havacılığa öncülük ederken, türk hava kurumu tayyare fabrikasında da personel ve tercümanlık görevlerinde bulunmuştur. hastalığının giderek artmasından ötürü türk hava kurumundan emekli olmuştur.

türk havacılığının bu ilkler adamı 9 nisan 1951'de vefat etmiştir. mezarı ise karacaahmet şehitliği'nde bulunmaktadır. verdiği hizmetlere sonsuz teşekkür ederiz. allah rahmet eylesin, ruhu şad olsun...

mehmet fesa evrensev'in türkiye üzerinde 26 nisan 1912'de gerçekleştirilen ilk uçuşu ise türkiye pilotlar günü olarak kabul edilmekte ve talpa tarafından kutlanmaktadır. 

(fotoğrafın diğer ayrıntıları da bir bu kadar daha önemlidir...)

ufak bir not: kimi kaynaklar mehmet fesa evrensev'in batı cephesinde sağlık sorunlarından ötürü uçuşlara katılmadığını sadece komutanlık görevlerinde bulunduğunu da yazmışlardır. kesin bir bilgi bulamamakla beraber eklemek istedim...

kaynakça